zira

zincir

Farsça zancir veya zincīr زنجير z "zincir" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen zangīl sözcüğünden evrilmiştir.

zindan

Farsça zindān زِندان z "hapishane" fiilinden alıntıdır. Farsça fiil Orta Farsça zēndān "1. silahhane, cephane saklama yeri, 2. zindan" fiilinden evrilmiştir. Bu sözcük Orta Farsça zēn "silah" sözcüğünden türetilmiştir. (NOT: Orta Farsça sözcük Avesta (Zend) dilinde aynı anlama gelen zaena sözcüğü ile eş kökenlidir. )

zinde

Farsça zinde زنده z "canlı, diri" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen zīvandag sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Orta Farsça zīvistan "yaşamak, canlı olmak" fiilinden +anda ekiyle türetilmiştir. Orta Farsça fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *gʷih₃-wó-s (*gʷī-wó-s) biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *gʷei̯h₃- (*gʷei̯o-) "canlı olmak, yaşamak" kökünden türetilmiştir.

zinhar

Farsça zinhār veya zinahār زنهار z "aman! sakın! (ünlem)" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça az "[bileşik adlarda] den (edat)" ve Farsça nahār نهار z "korku, vehim, bela, sakınacak şey" sözcüklerinin bileşiğidir.

zir

Farsça zīr زير z "aşağı, alt" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça yazılı örneği bulunmayan *az īr "alttan" biçiminden evrilmiştir. Bu sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen ēr sözcüğünden türetilmiştir. Orta Farsça sözcük Avesta (Zend) dilinde aynı anlama gelen aḏairi sözcüğü ile eş kökenlidir. Avestaca sözcük Sanskritçe aynı anlama gelen ādhara आधर z sözcüğü ile eş kökenlidir.

zira
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Aşık Paşa, Garib-name, 1330]
yaz güninüŋ eyle olur ḥāleti / zīrā eyle tertīb olmış āleti

Köken

Farsça zīrā زيرا z "çünkü, şundan ötürü" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça zīr زير z "alt" sözcüğünden türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için zir maddesine bakınız.


30.06.2015
ziraat

Arapça zrˁ kökünden gelen zirāˁa(t) زراعة z "1. ekin ekme, tohum saçma, 2. çiftçilik" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça zaraˁa زرع z "ekin ekti, tohum attı" fiilinin fiˁāla(t) vezninde masdarıdır.

zirkon

Fransızca zircon "kızıl renkte bir süs taşı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Almanca aynı anlama gelen Zirkon sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1789 Martin Heinrich Klaproth, Alm. kimyacı.) Bu sözcük Arapça zarḳūn زرقون z "1. parlak kırmızı renk, 2. bu renkte bir süs taşı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Farsça āzargūn آزرگون z "1. ateş rengi, 2. şakayık çiçeği, parlak kırmızı renk" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça āzar آزر z "ateş" ve Farsça gūn گون z "renk" sözcüklerinin bileşiğidir. (NOT: Farsça sözcük Aramice/Süryanice zarag veya zargon זַרְגוּן z "şakayık çiçeği, şakayık rengi" sözcüğü ile eş kökenlidir. )

ziruh

Arapça ḏī rūḥ "ruh sahibi, ruhu olan canlı" deyiminden alıntıdır.

zirve

Arapça ḏrw kökünden gelen ḏirwa(t) ذروة z "her şeyin üst ve yüksek kısmı, özellikle deve hörgücü" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḏarā ذرا z "saçtı, yele savurdu" fiilinin fiˁla(t) vezninde ismi merresi olabilir; ancak bu kesin değildir.

zirzop

Bu sözcüğün kökeni belirsizdir.