zelil

zehra

Arapça zhr kökünden gelen zahrāˀ زَهراء z "ışıyan, parlak (dişil)" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça azhar أزهر z "ışıyan (eril)" sözcüğünün faˁlā vezninde sıfat dişilidir. Bu sözcük Arapça zahara زَهَرَ z "ışıma, parlama" sözcüğünün afˁal vezninde sıfatıdır.

zekâ

Arapça ḏky kökünden gelen ḏakāˀ ذكاء z "1. keskin olma, keskin kokma, ateş harlanma, 2. keskin koku, 3. (mec.) zihin pırıltısı, keskin kavrama yeteneği" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḏakā ذَكَا z "keskin idi, parladı, (ateş) harlandı" fiilinin faˁāl vezninde masdarıdır.

zekât

Arapça zkw/zky kökünden gelen zakā(t) زكاة z "İslamda her yıl servetten ödenen sadaka, zekât" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice zky kökünden gelen zəkūt זכות z "aklanma, beraat, hayır işi yapma" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Aramice/Süryanice zəkā, zākah זָכָה, זְכָא z "arınma, suçtan aklanma, haklı çıkma" sözcüğünden türetilmiştir. (Kaynak: Nöldeke, Neue Beiträge zur semitischen Sprachwissenschaft sf. NB 25, Fraenkel, Die Aram. Fremdwörter im Arabischen sf. 23, Jeffery, Foreign Vocabulary of the Qur'an sf. 153, Jastrow, Dict. of the Targumim, Talmud Bavli etc. sf. 398-399.)

zeker

Arapça ḏkr kökünden gelen ḏakar ذكر z "1. erkek, 2. erkeklik organı, penis" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice dəkar "erkek çocuk, koç" sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Akatça zikaru "erkek, penis" sözcüğü ile eş kökenlidir.

zeki

Arapça ḏky kökünden gelen ḏaki ذكٍ z "parıltılı, zekâ sahibi olan" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḏakā ذكا z "keskin idi, parladı, (ateş) harlandı" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.

zelil
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Aşık Paşa, Garib-name, 1330]
gāh ˁizzetde bu tertīb gāh ẕelīl

Köken

Arapça ḏll kökünden gelen ḏalīl ذليل z "düşkün, hor" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḏalla ذلّ z "hor ve hakir idi" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.

Daha fazla bilgi için zül maddesine bakınız.


16.04.2015
zelot

Fransızca zélote veya İngilizce zealot "yobaz, özellikle Yahudi tarihinde şiddetle yabancı düşmanı bir akım" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Geç Latince aynı anlama gelen zelotes sözcüğünden alıntıdır. Geç Latince sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen zēlōtḗs ζηλωτής z sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca zêlos ζη̃λος z "taassup, asabiyet" sözcüğünden alıntıdır.

zelzele

Arapça zl kökünden gelen zalzala(t) زلزلة z "yer sarsıntısı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük zalzala زلزل z "sarsıldı" fiilinin faˁfaˁa(t) vezninde murabba (dörtlü) masdarıdır.

zem

Arapça ḏmm kökünden gelen ḏamm ذمّ z "kınama, ayıplama" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḏamma ذَمَّ z "kınadı, itibarını bozdu" fiilinin faˁl vezninde masdarıdır.

zemberek

Farsça zanbūrak زنبورك z "arıcık" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça zanbūr زنبور z "arı" sözcüğünün küçültme halidir.

zembil

Farsça zanbīl زنبيل z "sepet" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Akatça zabbīlu "sepet, taşıma aracı" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Akatça zabālu "taşımak" fiilinden türetilmiştir.