zırtapoz

zıpkın

Orta Türkçe sapġun veya sıpġun "kısa mızrak, balık tutma aracı" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe sap- "delmek, saplamak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +gIn ekiyle türetilmiştir.

zır

"zil sesi, ağlama sesi" Ses yansımalı sözcüktür.

zırh

Farsça zirih زره z "savaş giysisi" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen zrād sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde aynı anlama gelen zrāda- sözcüğü ile eş kökenlidir.

zırnık

Farsça zarnīχ زرنيخ z "sarı boya yapımında ve kıl dökücü olarak kullanılan bir mineral, arsenik sülfür" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen zarnik sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Orta Farsça zarn "altın, sarı" sözcüğünden türetilmiştir.

zırt

zır ses yansımalı sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +t ekiyle türetilmiştir.

zırtapoz
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Türkiye Türkçesi: [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
zrtapoz: Delişmen, zıpır.

Köken

zırt ses yansımalı sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +oz ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için zırt maddesine bakınız.

Ek açıklama

+apoz ekinin yapısı ve işlevi açık değildir.


27.10.2014
zırva

Farsça zirbā veya zalubā "karışık aş" sözcüğünden alıntıdır.

zıt

Arapça ḍdd kökünden gelen ḍidd ضدّ z "aksi, ters" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḍadda ضدّ z "zıt idi, çelişti" fiilinden türetilmiştir.

zıvana

Farsça zabāna veya zubāne زبانه z "dil gibi olan nesne" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça zabān veya zubān زبان z "dil" sözcüğünden +a ekiyle türetilmiştir.

zibidi

Farsça yazılı örneği bulunmayan *zībīdī زيبيدى z "süslü, yakışıklı" biçiminden alıntıdır. Farsça biçim Farsça zībīdan زيبيدن z "süslemek, yakışmak" fiilinden türetilmiştir. Bu sözcük Farsça zīb زيب z "süs, güzellik" sözcüğünden türetilmiştir.

zibil

Arapça zbl kökünden gelen zibl زِبْل z "dışkı, çöp" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük İbranice zabal "dışkı" sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Akatça ziblu "çöp, pislik" sözcüğü ile eş kökenlidir.