yelpaze

yele

Eski Türkçe yāl "at yelesi" sözcüğü ile eş kökenlidir. Eski Türkçe sözcük Farsça yāl veya yal يال/يل z "ense, yele" sözcüğü ile eş kökenlidir.

yelek

Türkiye Türkçesi yelek "1. yaprak, 2. kuş kanadı tüyü, telek" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Türkiye Türkçesi yel "rüzgâr, çırpıntı" sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +(g)Ak ekiyle türetilmiştir.

yelken

Orta Türkçe yelken "yelken" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Orta Türkçe yélke- "çırpınmak, uçuşmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +(g)An ekiyle türetilmiştir.

yelkovan

Türkiye Türkçesi yel koğ- "boşa emek sarfetmek, faydasız dolaşmak" deyiminden türetilmiştir.

yelloz

Türkiye Türkçesi yel "rüzgâr" sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +oz ekiyle türetilmiştir.

yelpaze
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Orta Türkçe: [ anon., Mukaddimetü'l-Edeb terc., y. 1300]
yelpindi yelpise birle [yelpaze ile yellendi] Türkiye Türkçesi: [ anon., Câmiü'l-Fürs, 1501]
bād-bāz [Fa.]: yelpeze ve mirvaḥa maˁnāsına.

Köken

Orta Türkçe yelpize "yelpaze" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Orta Türkçe yelpi- veya yelpir- "yellenmek, üfürmek" fiilinden türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için yel maddesine bakınız.

Ek açıklama

Karş. Türkiye Türkçesi yelpik "astım, nefes darlığı" ( ▪ TDK, Tarama Sözlüğü sf. 17.-19. yy), yelpeme (aynı anlamda, DS). • Uzun ā ile yelpāze biçimi 18. yy'dan sonra Farsça bādzan "yelpaze" etkisiyle ortaya çıkmış olmalıdır.

Benzer sözcükler

yelpazelenmek, yelpeme, yelpimek, yelpik, yelpirmek, yelpiri


21.07.2015
yelten|mek

Türkiye Türkçesi yelte- "harekete geçirmek, koşturmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +In- ekiyle türetilmiştir. Türkçe fiil Eski Türkçe yeltür- "acele ettirmek, koşturmak" fiili ile eş kökenlidir. Bu sözcük Eski Türkçe yel- "acele etmek, koşmak" sözcüğünden türetilmiştir.

yelve
yem

Eski Türkçe yém "yenen şey, yemek" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe yé- fiilinden Eski Türkçe +Im ekiyle türetilmiştir.

yemek

Eski Türkçe yé- fiilinden Türkiye Türkçesinde +(A)mAk ekiyle türetilmiştir.

yemeni

Arapça yamanī يمنى z "Yemen'e ait" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ymn kökünden gelen yaman يمن z "1. sağ el, sağ taraf, 2. güney (gün doğumuna oranla sağ taraf), 3. Arabistan'ın güneyinde bir ülke, Yemen" sözcüğünün nisbet halidir.