yelkovan

yelda

Farsça şab-i yaldā شب يلدا z "eski İran dininde Mithra'nın ve Hıristiyanlıkta İsa'nın doğum günü, 25 Aralık, noel" deyiminden alıntıdır. Farsça deyim Aramice/Süryanice yld kökünden gelen yaldā ילדא z "doğum, milad" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Aramice/Süryanice yəlad ילד z "doğdu" sözcüğünden türetilmiştir.

yeldirme

Türkiye Türkçesi yeldir- "yelde dalgalanmak, telaş etmek" fiilinden Türkiye Türkçesinde +mA ekiyle türetilmiştir. Türkçe fiil Türkiye Türkçesi aynı anlama gelen yel- fiilinden Türkiye Türkçesinde +tUr- ekiyle türetilmiştir.

yele

Eski Türkçe yāl "at yelesi" sözcüğü ile eş kökenlidir. Eski Türkçe sözcük Farsça yāl veya yal يال/يل z "ense, yele" sözcüğü ile eş kökenlidir.

yelek

Türkiye Türkçesi yelek "1. yaprak, 2. kuş kanadı tüyü, telek" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Türkiye Türkçesi yel "rüzgâr, çırpıntı" sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +(g)Ak ekiyle türetilmiştir.

yelken

Orta Türkçe yelken "yelken" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Orta Türkçe yélke- "çırpınmak, uçuşmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +(g)An ekiyle türetilmiştir.

yelkovan
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Mesud b. Ahmed, Süheyl ü Nevbahar terc., 1354]
ara yirde bīçāre yel kovduğun / başın dögdügün ü elin ovduğun (...) yigit oğlan iken olur yel kovan [boşta gezen] [ Asım Ef., Kamus-ı Muhit terc., 1800]
Hafif ve yelkovan, ahmak ve nādān kimselere denir [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
yelkovan: Yel ardınca giden serī kuş, bir nevˁ martı. Saat yelkovanı: İbre, fırıldak, boru ağzına konan fener.

Köken

Türkiye Türkçesi yel koğ- "boşa emek sarfetmek, faydasız dolaşmak" deyiminden türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için yel, kov- maddelerine bakınız.

Ek açıklama

"Saat ibresi" anlamı 18. yy'da zuhur etmiş olmalıdır.


12.06.2015
yelloz

Türkiye Türkçesi yel "rüzgâr" sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +oz ekiyle türetilmiştir.

yelpaze

Orta Türkçe yelpize "yelpaze" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Orta Türkçe yelpi- veya yelpir- "yellenmek, üfürmek" fiilinden türetilmiştir.

yelten|mek

Türkiye Türkçesi yelte- "harekete geçirmek, koşturmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +In- ekiyle türetilmiştir. Türkçe fiil Eski Türkçe yeltür- "acele ettirmek, koşturmak" fiili ile eş kökenlidir. Bu sözcük Eski Türkçe yel- "acele etmek, koşmak" sözcüğünden türetilmiştir.

yelve
yem

Eski Türkçe yém "yenen şey, yemek" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe yé- fiilinden Eski Türkçe +Im ekiyle türetilmiştir.