uysal

uygula|mak

Yeni Türkçe uygu sözcüğünden Yeni Türkçe +lA- ekiyle türetilmiştir. Yeni Türkçe sözcük Türkiye Türkçesi uy- fiilinden Yeni Türkçe +gU ekiyle türetilmiştir.

uygun

Türkiye Türkçesi uy- fiilinden Türkiye Türkçesinde +gIn ekiyle türetilmiştir.

uyku

Türkiye Türkçesi uyu- fiilinden Türkiye Türkçesinde +gU ekiyle türetilmiştir.

uyluk

Eski Türkçe udluk "bacağın kalın kısmı, kıç" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe udu "arka, art" sözcüğünden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir. Bu sözcük Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *ud- "ardından gitmek" biçiminden türetilmiştir.

uyruk

Yeni Türkçe yazılı örneği bulunmayan *uyur- "tabi kılmak?" fiilinden Yeni Türkçe +Uk ekiyle türetilmiştir. Yeni Türkçe fiil Türkiye Türkçesi uy- fiilinden Yeni Türkçe +(g)Ur- ekiyle türetilmiştir.

uysal
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
osal kişi: al-insānu'l-ġāfil fi'l-umūr [iş bilmez veya umursamaz kişi] Türkiye Türkçesi: [ Filippo Argenti, Regola del Parlare Turco, 1533]
ossál: lente & pigro [tembel, üşengeç] Türkiye Türkçesi: [ Şemseddin Sami, Kamus-ı Türki, 1900]
uysal: Herkese uyan, herkesin fikir ve reyine tabi olup muhalefet etmeyen ve kendine mahsus fikir ve reyi olmayan.

Köken

Eski Türkçe osal veya usal "tembel, üşengeç" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe osan- "üşenmek, bizar olmak" fiilinden Eski Türkçe +Il ekiyle türetilmi olabilir; ancak bu kesin değildir.

Daha fazla bilgi için usan- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Uy- fiiliyle köken ilişkisi olmadığı halde onunla birleştirilerek anlam kaymasına uğramıştır. • Yapım eki +sAl değil +Il şeklindedir. Türkçede Dil Devrimi öncesinde +sAl eki görülmez. Karş. kumsal.

Benzer sözcükler

uysallaşmak, uysallık


23.09.2017
uyu|mak

Eski Türkçe udı- "uyumak" fiilinden evrilmiştir.

uyukla|mak

Eski Türkçe udıkla- "uyur gibi olmak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe udık "uykulu, uyuyan" sözcüğünden Eski Türkçe +lA- ekiyle türetilmiştir.

uyuş|mak

Eski Türkçe udış- "uyku haline geçmek, duyarlığını yitirmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe udı- fiilinden Eski Türkçe +Iş- ekiyle türetilmiştir.

uyuz

Eski Türkçe uduz "uyuşuk, kaşıntı ve halsizliğe neden olan bulaşıcı hastalık" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe udı- "uyumak" fiilinden Eski Türkçe +Uz ekiyle türetilmiştir.

uz1

Eski Türkçe uz "usta, sanatkâr, marifetli" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe u- "yapabilmek, muktedir olmak" fiilinden Eski Türkçe +Uz ekiyle türetilmiştir.