sarkıntı

sarih

Arapça ṣrḥ kökünden gelen ṣarīḥ صريح z "berrak, net, anlamı açık" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ṣaraḥa "berrak idi, açık ve net konuştu" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.

sarin

İngilizce sarin veya Almanca Sarin "sinir sistemini etkileyen zehirli bir gaz" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1938 IG Farben, Alm. kimya şirketi.) Bu sözcük Schrader, Ambros, Ritter "gazı keşfeden Alman kimyagerler" özel adından türetilmiştir.

sark|mak

Eski Türkçe sark- "salınmak, sallanmak, boş ve gevşek kalmak." fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *salk- biçiminden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe sal- fiilinden Türkiye Türkçesinde +Ik- ekiyle türetilmiştir.

sarkaç

Türkiye Türkçesi sark- fiilinden Yeni Türkçe +(g)Aç ekiyle türetilmiştir.

sarkastik

Fransızca sarcastique "acıtıcı bir şekilde alay eden" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince sarcasticus "1. dişiyle et koparan, 2. acı söyleyen, hicveden" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca sarkastikós σαρκαστικός z sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca sarkázō σαρκάζω z "köpekler gibi ısırarak et koparmak" fiilinden +istik° ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca sárks σάρξ z "et" sözcüğünden türetilmiştir.

sarkıntı
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Evliya Çelebi, Seyahatname, 1665]
yoldan taşra ormanlara çıkan çeteci askerlere rast geleyüz (...) size ve bize sarkındı [saldırı, sataşma] ideler. [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
sarkıntı: Taarruz, gasp, tecavüz, taaddi. Sarkıntılık: hırsızlık.

Köken

Türkiye Türkçesi sarkın- "saldırmak, tecavüz etmek" fiilinden türetilmiştir. Türkçe fiil Türkiye Türkçesi sark- "1. asılı kalmak, sallanmak, 2. saldırmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +(In)tI ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için sark- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Sark- fiilinin iki anlamı arasındaki ilişki net değildir. İlk anlamı eğer Eski Türkçe sal- "bırakmak, sallamak" fiilinin ses değişimine uğramış türevi ise, ikinci anlamı Eski Türkçe sar- "sertleşmek, kavga etmek" fiilinden türemiş olabilir mi?

Benzer sözcükler

sarkıntılık


24.12.2015
sarkıt

Türkiye Türkçesi sark- fiilinden Yeni Türkçe +Ut ekiyle türetilmiştir.

sarkoma

Fransızca sarcome veya İngilizce sarcoma "et görünümünde bir tür habis ur" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca sarkóō σαρκόω z "ete benzemek, etleşmek" fiilinden +ma(t) ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca sarks, sark- σαρξ, σαρκ- z "(kesilmiş) et" sözcüğü ile eş kökenlidir. Yunanca sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *twerḱ- "kesmek" kökünden türetilmiştir.

sarma

Türkiye Türkçesi sar- fiilinden Türkiye Türkçesinde +mA ekiyle türetilmiştir.

sarmal

Türkiye Türkçesi yazılı örneği bulunmayan *sarma- fiilinden Yeni Türkçe +Al ekiyle türetilmiştir.

sarman

Türkiye Türkçesi sar- "kızmak, dikelmek, kavga etmek" fiilinden Türkiye Türkçesinde +mAn ekiyle türetilmiştir.