sür|mek

süpervizör

İngilizce supervisor "gözetici, denetleyici" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Latince supervidere "gözetmek, denetlemek" fiilinden +()tor ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince super "üst, üzeri" ve Latince videre, vis- "bakmak" sözcüklerinin bileşiğidir.

süphan

Arapça sbḥ kökünden gelen subḥān سُبْحَان z "(özellikle tanrıyı) övme, tenzih etme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice şbḥ kökünden gelen şəbaḥ, şbāḥā שְׁבַח z "artmak, bolluk, bereket; övmek" fiili ile eş kökenlidir.

süpozituar

Fransızca suppositoire "makattan kullanılan fitil" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Geç Latince suppositorium sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince supponere "alta koymak" fiilinden +()torium ekiyle türetilmiştir. Latince fiil Latince ponere, pos- "koymak" fiilinden sub+ önekiyle türetilmiştir.

süpür|mek

Eski Türkçe sipir- "süpürmek" fiilinden evrilmiştir.

süpürge

Eski Türkçe sipürgü "süpürme aleti" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe sipür- fiilinden Türkiye Türkçesinde +gU ekiyle türetilmiştir.

sür|mek
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: "kovmak" [ Orhun Yazıtları, 735]
kantan kelipen süre iltdi [nereden gelip (sizi) sürüp kovdu] Eski Türkçe: "... at koşturmak" [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
ol at sürdi [[at sürdü]], ol ıtıġ sürdi [[köpeği kovdu. Beyin birini ülkeden kovması/sürgün etmesi için de bu sözcük kullanılır.]] (...) kişi öz yénin süründi [[kendi bedenini kaşıdı]] Türkiye Türkçesi: "... ovmak" [ Erzurumlu Darir, Kıssa-i Yusuf terc., 1377 yılından önce]
Yūsufuŋ gömlegine yüz sürdiler (...) yaˁḳub alur gözlerine sürer Türkiye Türkçesi: "... zaman yürümek" [ Mesud b. Ahmed, Süheyl ü Nevbahar terc., 1354]
karaŋu gice sürer iken dünün / çok işitdi mīşede arslan ünün Türkiye Türkçesi: [ Meninski, Thesaurus, 1680]
umur sürmek (...) çift sürmek, tarla sürmek (...) sürici: Propulsor & usit. veredarius antecursor [posta tatarı, ulak]

Köken

Eski Türkçe sür- "gütmek, yürütmek, kovmak" fiilinden evrilmiştir.

Ek açıklama

Esasen geçişli olan fiilin geçişsiz kullanımları (uzun sürmek vb.) TTü özgüdür. Belki yapı belirsizliğini gidermek amacıyla sürümek, sürçmek (geçişsiz), sürtmek (geçişli, daha sonra geçişsiz) gibi türevlere gerek duyulmuştur.

Benzer sözcükler

sürdürmek, sürdürülebilir, sürdürülebilirlik, sürgüç, sürücü, sürülmek, sürünmek, süründürmek, sürüştürmek


10.06.2015
sürahi

Arapça ṣrḥ kökünden gelen ṣurāḥ صراح z "şeffaf, kristal, cam" sözcüğünden türetilmiştir. Arapça sözcük Arapça ṣaraḥa "(su) saf ve berrak idi" fiilinden türetilmiştir.

sürat

Arapça srˁ kökünden gelen surˁa(t) سرعة z "hızlı gitme, hız" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça saraˁa سرع z "hızlı gitti" fiilinin fuˁla(t) vezninde masdarıdır.

sürç|mek

Eski Türkçe sürç- "ayağı takılmak, tökezlemek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe sür- "yürütmek" fiilinden Eski Türkçe +Iş- ekiyle türetilmiştir.

süre

Türkiye Türkçesi sür- fiilinden Yeni Türkçe +A ekiyle türetilmiştir.

süreç

Türkiye Türkçesi sür- fiilinden Yeni Türkçe +(g)Aç ekiyle türetilmiştir.