radde

raca

Modern Hintçe ve Sanskritçe rācā राज z "kral" sözcüğünden alıntıdır. Hintçe sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *h₃reǵ- (*oreǵ-) "yönetmek" biçiminden evrilmiştir.

raci

Arapça rcˁ kökünden gelen rāciˁ راجع z "rücu eden, geri giden" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça racaˁa رَجَعَ z "rücu etti, geri döndü" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

racim

Arapça rcm kökünden gelen racīm رجيم z "1. taşlanan, recmedilen, 2. lanetli (şeytanın sıfatı)" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Eski Habeşçe (Ge'ez) ragīm ራጊየመ z "lanetli (şeytanın sıfatı)" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Habeşçe (Ge'ez) #rgm "lanetlemek, mahkûm etmek" kökünden türetilmiştir.

racon

İtalyanca ragione "akıl, mantık, aklı selim, usul, düzen" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük Latince ratio "oran, gerekçe, akıl, mantık" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Latince reri "saymak, muhakeme etmek, akıl yürütmek" fiilinden +()tion ekiyle türetilmiştir. Latince fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *h₂reh₁- (*arē-) biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *h₂er- (*ar-) "saymak, akıl yürütmek" kökünden türetilmiştir.

radar

İngilizce radar "radyo dalgalarıyla çalışan görüntü cihazı" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce radio detecting and ranging "radyo ile bulma ve mesafe belirleme" sözcüğünün kısaltmasıdır.

radde
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Meninski, Thesaurus, 1680]
rāddet, rādde: Reditus, reversio & quod redit [gelir, getiri, geri dönüş]. [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
rādde: Sıra, mertebe, su. Saat beş raddeleri. Bir raddeye geldi. [ Şemseddin Sami, Kamus-ı Türki, 1900]
rādde: Derece, rütbe, mertebe, kerte. (Arabīde faide ve menfaat manasından başka bir de araba oku manasına gelir. Lisanımızdaki istimalinin vechi anlaşılamadı.)

Köken

Arapça rdd kökünden gelen rādda(t) رادّة z "dönüş, bir işten elde edilen kâr, getiri" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça radda ردّ z "geri çevirdi" fiilinin fāˁila(t) vezninde etken fiil sıfatı dişilidir.

Daha fazla bilgi için ret maddesine bakınız.


13.10.2014
radi(o)+

Fransızca ve İngilizce radio+ "[bileşik adlarda] 1. ışıma, ışın, 2. radyo" parçacığından alıntıdır. Fransızca parçacık Latince radiare "ışın saçmak, ışımak" fiilinden türetilmiştir. Bu sözcük Latince radius "tekerlek çubuğu, dairenin yarıçapı, bir merkezden yayılan ışın" sözcüğünden türetilmiştir.

radika

Yeni Yunanca radíkia ραδίκια z "yaprakları yenilen bir bitki, hindiba" sözcüğünden alıntıdır. (NOT: Yunanca sözcük İtalyanca aynı anlama gelen radicchio sözcüğünden alıntıdır. ) Bu sözcük Latince radix, radic- "kök" sözcüğünden türetilmiştir. Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *wreh₂d-ih₂- (*wrād-ī-) biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *wréh₂ds (*wrā́ds) "kök" kökünden türetilmiştir.

radikal

Fransızca radical "1. köke ait, kökten, 2. siyasette kökten reformları savunan" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince radix, radic- "kök" sözcüğünden +al° ekiyle türetilmiştir.

radon

Yeni Latince radon "radyoaktif bir gaz" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1918 C. Schmidt, Alm. kimyacı.) Latince sözcük Latince radiare "ışımak" fiilinden türetilmiştir.

radyal

İngilizce radial "bir merkezden çıkan çubuk veya ışınlar şeklinde" sözcüğünden türetilmiştir. İngilizce sözcük Latince radius "tekerlek çubuğu" sözcüğünden +al° ekiyle türetilmiştir.