perdah

pepsin

Fransızca pepsine "sindirimde rol alan enzim" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Almanca aynı anlama gelen Pepsin sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1835 Theodor Schwann, Alm. doğa bilimci .) Bu sözcük Eski Yunanca pépsis πέψις z "pişirme, sindirme" sözcüğünden +in° ekiyle türetilmiştir. Yunanca sözcük Eski Yunanca péptō πέπτω z "yemek pişirmek, sindirmek" fiilinden +sis ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *pekʷ- "pişirmek" biçiminden evrilmiştir.

per+

Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *per-¹ "1. ön, öte, 2. ödemek, satmak, 3. öne atılmak, tehlikeye girmek" biçiminden evrilmiştir.

perakende

Farsça parāganda پراگنده z "dağınık, saçılmış, parça parça" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça pargandan "(etrafa) dağıtmak, saçmak" fiilinden türetilmiştir. (Kaynak: Desmond Durkin-Meisterernst, Dictionary of Manichaean Middle Persian and Parthi sf. 268) Bu sözcük Orta Farsça yazılı örneği bulunmayan *gandan "saçmak" fiilinden per+2 önekiyle türetilmiştir.

perçem

Farsça parçam پرچم z "başın büyük bölümünü kazıtarak salınan at kuyruğu şeklindeki saç [esk.], mızrağın ucuna takılan at kuyruğu, tuğ, sancak" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça par "kanat" ve Farsça çamīdan چميدن z "salmak" sözcüklerinin bileşiğidir.

perçin

Farsça parçīn پرچين z "1. kıvrık, çengel, 2. çakıldıktan sonra ucu kıvrılmış çivi" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça parçīdan sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Farsça çīdan, çīn- چيدن, چين z "kıvırmak, burmak" fiilinden türetilmiştir.

perdah
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Lugat-i Halimi, 1477]
perdāχtan [Fa.] [ Evliya Çelebi, Seyahatname, 1683 yılından önce]
tüfengleri ibtidâ kaynadup taslak edüp ba'dehu perdâχtcılara verüp anlar üslûba korlar. [ Artin Hindoğlu, Hazine-i Lugat, 1831]
Lisser [Fr.]: Düzlemek, düz etmek, perdah etmek

Köken

Farsça pardāχt پرداخت z "bitim, cila, finiş" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça pardaχtan, pardāz- پردختن, پرداز z "sona erdirmek, bitirmek, oldurmak, düzmek, (bir şeyi bir şeye) koşmak, süslemek, hayata geçirmek, vs." fiilinden türetilmiştir. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde para-tak- "ileri-koşmak" sözcüğü ile eş kökenlidir. Avestaca sözcük Avesta (Zend) dilinde tak-, taç- "koşmak, koşturmak" fiilinden per+2 önekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için tazı maddesine bakınız.

Ek açıklama

Avesta (Zend) dilinde *para-tak- "ileri-koşmak" biçimine indirgenmesi problematiktir.


25.10.2017
perde

Farsça parda پرده z "1. örtü, kapı veya çadır örtüsü, yüz örtüsü, 2. müzikte perde" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen pardag sözcüğünden evrilmiştir.

pereme

Yeni Yunanca pérama πέραμα z "geçit, nehir veya liman geçişinde kullanılan sal" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca peraióō περαιόω z "karşıya geçirmek, iletmek" fiilinden +ma(t) ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *per-eh₂-i̯é- (*per-ē-i̯é-) biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *per-¹ "geçmek" kökünden türetilmiştir.

perende

Farsça paranda پرنده z "uçan, uçucu, kanat çırpan" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça par-andāχtan پرنداختن z "uçmak, kanat çırpmak" fiilinden türetilmiştir. Bu sözcük Farsça par پر z "kanat" ve Farsça andāχtan, andāz- أنداختن z "atmak" sözcüklerinin bileşiğidir.

+perest

Farsça parast پرست z "tapan, hizmet eden" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça parastīdan پرستيدن z "tapmak, hizmet etmek" fiilinden türetilmiştir. Bu sözcük Orta Farsça paristīdan "bir kişinin veya şeyin önünde veya başında durmak, hazır durmak, hizmet etmek" fiilinden evrilmiştir. Orta Farsça fiil Avesta (Zend) dilinde pairi-stā- "karşı durmak, arz etmek" fiili ile eş kökenlidir. Avestaca fiil Avesta (Zend) dilinde yazılı örneği bulunmayan *stā- "durmak" fiilinden per+2 önekiyle türetilmiştir.

perestiş

Farsça parastiş پرستش z "hizmet etme, ibadet etme" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen parastişn sözcüğünden evrilmiştir.