orun

ortodoks

Yeni Yunanca orthódoksos ορθόδοξος z "1. doğru mezhep sahibi, doğru öğretiye uygun, 2. Rum kilisesine verilen bir unvan" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Yeni Yunanca ve Eski Yunanca orthós ορθός z "doğru, dik" ve Yeni Yunanca ve Eski Yunanca dóksa δόξα z "görüş, doktrin, mezhep, öğreti" sözcüklerinin bileşiğidir.

ortodonti

Fransızca orthodontie "diş düzeltme mesleği" sözcüğünden alıntıdır.

ortopedi

Fransızca orthopédie "kemik ve kas deformasyonlarını düzeltme yöntemi (özellikle çocuk ve ergenlerde)" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca orthós ορθός z "düzgün, doğru" ve Eski Yunanca paideía παιδεία z "eğitim, çocuk yetiştirme" sözcüklerinin bileşiğidir.

ortostat

İngilizce orthostat "1. ayakta durma, 2. dikme, dikilitaş" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen orthostátēs ὀρθοστάτης z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca orthós "doğru, dik" ve Eski Yunanca stātós στατός z "duran, durdurulmuş" sözcüklerinin bileşiğidir.

oruç

Soğdca yazılı örneği bulunmayan *rōçag "oruç tutma" sözcüğünden alıntıdır. (NOT: Soğdca sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen rōzag sözcüğü ile eş kökenlidir. ) Bu sözcük Soğdca rōç "gün" sözcüğünden türetilmiştir.

orun
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: "yer" [ Uygurca Maniheist metinler, 900 yılından önce]
tınġılık orunta [dinlenme yerinde] Eski Türkçe: "taht" [ Chuastuanift, 900 yılından önce]
men keldim oronuma olturtum [tahtıma oturdum]

Köken

Eski Türkçe oron veya orun "makam, taht" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Moğolca aynı anlama gelen orun sözcüğü ile eş kökenlidir.

Daha fazla bilgi için ordu maddesine bakınız.

Ek açıklama

O. F. Sertkaya, Türk Dili, Haz. 2019, sözcüğü Türkçe olarak analiz eder. Clauson sözcüğün Moğolcadan, Anna V. Dıbo Çinceden alıntı olabileceğini savunur.

Benzer sözcükler

ornatmak


05.03.2020
oryantal

Fransızca oriental "doğuya ait, doğulu" deyiminden alıntıdır. Fransızca deyim Fransızca orient "doğu" sözcüğünden +al° ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince aynı anlama gelen oriens sözcüğünden alıntıdır. Latince sözcük Latince oriri "(güneş) doğmak" sözcüğünden +ent° ekiyle türetilmiştir.

oryantasyon

Fransızca orientation "yönelme, yön belirleme, psikolojide kişinin yerini ve çevresini bilmesi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca orienter "1. doğuya yönelmek [esk.], 2. yönelmek, yön belirlemek" fiilinden +(t)ion ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Fransızca orient "doğu" sözcüğünün isimden türetilmiş fiilidir.

osilasyon

Fransızca ve İngilizce oscillation "dalgalanma, salınma" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen oscillare fiilinden +(t)ion ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince oscillum "rüzgârda salınması için ağaç dallarına asılan uğur, salıncak" sözcüğünün isimden türetilmiş fiilidir.

osmiyum

Yeni Latince osmium "bir element" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1803 Smithson Tennant, İng. kimyacı.) Latince sözcük Eski Yunanca osmḗ οσμή z "pis koku" sözcüğünden +ium ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca ózō "pis kokmak" fiilinden +ism° ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *h₃ed- (*od-) kökünden türetilmiştir.

osmoz

Fransızca osmose sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İngilizce osmosis "fizikte geçişme" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1854 Graham, İng. fizikçi.) Bu sözcük Eski Yunanca ōsmós ωσμός z "itiş" sözcüğünden +sis ekiyle türetilmiştir. Yunanca sözcük Eski Yunanca ōthéō, eōsa ωθέω z "itmek, zorla geçmek" fiilinden türetilmiştir.