mermer

meritokrasi

İngilizce meritocracy "yetenekli seçkinlerin egemen olduğu sistem" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce merit "yetenek, haslet" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Fransızca aynı anlama gelen mérite sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen meritum sözcüğünden alıntıdır. Latince sözcük Latince merēre "hak etmek, layık olmak" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatı nötrüdür.

merkantilizm

Fransızca mercantilisme "tüccar zihniyeti, eski bir ekonomik öğreti" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İtalyanca aynı anlama gelen mercantilismo sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük İtalyanca mercante "tüccar, pazarcı" sözcüğünden +ism° ekiyle türetilmiştir. İtalyanca sözcük İtalyanca mercare "satmak, ticaret etmek" fiilinden +ent° ekiyle türetilmiştir.

merkep

Arapça rkb kökünden gelen markab مركب z "(ata ve arabaya) binme, binek" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça rakaba رَكَبَ z "(ata ve arabaya) bindi" fiilinin mafˁal vezninde ismi zaman ve mekânıdır. (NOT: Bu sözcük Akatça markabtu "binek, araba" sözcüğü ile eş kökenlidir. Akatça sözcük Akatça rakābu "binmek" fiilinden türetilmiştir. )

merkez

Arapça rkz kökünden gelen markaz مَرْكَز z "dairenin merkezi, orta nokta" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça rakaza رَكَزَ z "direk dikti, mızrak sapladı" fiilinin mafˁal vezninde ismi zaman ve mekânıdır.

Merkür

Fransızca Mercure "1. bir gezegen, Utarit, 2. simya terminolojisinde civa" özel adından alıntıdır. Bu sözcük Latince Mercurius "eski Roma'da çarşı tanrısı, bir gezegen" özel adından alıntıdır. Bu sözcük Latince mercatus "belli aralarla kurulan çarşı, panayır" sözcüğü ile eş kökenlidir.

mermer
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Aşık Paşa, Garib-name, 1330]
yiri ak mermer döşenmiş düpdüzi

Köken

(NOT: Arapça ve Farsça marmar مرمر z "mermer" sözcüğü ile eş kökenlidir. ) Arapça sözcük Yunanca aynı anlama gelen mármaron μάρμαρον z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca mármaros μάρμαρος z "parıldayan taş, a.a." sözcüğünden evrilmiştir. Yunanca sözcük Eski Yunanca marmaírō μαρμαίρω z "parlamak, parıldamak" fiilinden türetilmiştir.

Ek açıklama

Yunanca sözcük İl. 12:380 ve Od. 9.499'de "parıldayan taş" anlamıyla zikredilir; MÖ 4. yy'dan itibaren "mermer" anlamı görülür. • Arapça ve Farsça marmar Yunancadan alıntıdır. Türkçe sözcüğün İslami kültür çevresi üzerinden edinilmiş olması daha güçlü olasılıktır.


28.06.2020
mermi

Arapça rmy kökünden gelen marmī مرمى z "atılan, fırlatılan" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ramā رمى z "attı, fırlattı" fiilinin mafˁūl vezninde edilgen fiil sıfatııdır.

merserize

Fransızca mercerisé "soda ile işlenerek parlatılmış yün" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İngilizce mercerise "yünü soda ile parlatmak" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır. Bu sözcük John Mercer "İngiliz boya sanayicisi (19. yy)" özel adından +ise- ekiyle türetilmiştir.

mersi

Fransızca merci "teşekkür sözü" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Geç Latince merces, merced- "rahmet, bereket" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Latince merces, merced- "ödül, bedel, ücret" sözcüğü ile eş kökenlidir.

mersin1

Yunanca myrsíni μυρσίνι z "Akdeniz bölgesine özgü bir bitki, myrtus communis" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca múrsinos veya mýrsinē μύρσινος z "mersin tanesi" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca múrtos μύρτον z "mersin bitkisi" sözcüğünden türetilmiştir.

mersin2

Yunanca murúna veya mirsíni μουρούνα/μυρσίνη z "yılan balığı, mersin balığı (acipenser sturio)" sözcüğü ile eş kökenlidir. Yunanca sözcük Eski Yunanca múraina veya smúraina μύραινα/σμύραινα z "yılan balığı" sözcüğünden evrilmiştir. (Kaynak: Pierre Chantraine, Dict. étym. de la langue grecque sf. 722.)