medeniyet

meç2

Fransızca mèche "fitil, saç tutamı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Geç Latince micca "lamba fitili" sözcüğünden evrilmiştir.

meçhul

Arapça chl kökünden gelen machūl مجهول z "bilinmeyen" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça cahala جَهَلَ z "bilmedi" fiilinin mafˁūl vezninde edilgen fiil sıfatııdır.

medar

Arapça dwr kökünden gelen madār مَدار z "1. döngü, yörünge, 2. etrafında dönülen şey, eksen, 3. dönülen yer, göz çukuru" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dāra دَارَ z "döndü" fiilinin mafˁal vezninde masdarıdır.

meddah

Arapça mdh kökünden gelen maddāḥ مدّاح z "medhedici, övgü düzen" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça madaḥa مَدَح z "övdü" fiilinin faˁˁāl vezninde meslek adııdır.

medeni

Arapça mdn kökünden gelen madanī مدنى z "kentli, özellikle Medine'li" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça madīna(t) مدينة z "kent, devlet" sözcüğünün nisbet halidir.

medeniyet
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Yeni Osmanlıca: [ Arşiv Belg. Göre Osmanlı'da Gösteri Sanatları, 1840]
menāfiˁ-i terbiye ve medeniyyeti müstelzim bir mādde [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
medenīyet: Şehrīlik, terakki, temeddün

Köken

Arapça madanī مدنى z "şehirli" sözcüğünden +īya(t)2 ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için medeni maddesine bakınız.

Ek açıklama

Fransızca civilisation karşılığı olarak 19. yy ortalarında Yeni Osmanlıca temeddün ve hemen ardından medeniyyet benimsenmiştir.


06.04.2019
medet

Arapça mdd kökünden gelen madad مَدَد z "el uzatma, yardım" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça madda مَدَّ z "uzadı" fiilinin faˁal vezninde masdarıdır.

medfun

Arapça dfn kökünden gelen madfūn مدفون z "gömülmüş" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dafana دفن z "gömdü" fiilinin mafˁūl vezninde edilgen fiil sıfatııdır.

medhal

Arapça dχl kökünden gelen madχal مَدْخَل z "1. giriş, dahil olma (masdar), 2. giriş yeri, kapı (ismi mekân)" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça daχala دَخَلَ z "girdi" fiilinin mafˁal vezninde ismi zaman ve mekânıdır.

medikal

Fransızca médical "tıbbî" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince medicus "hekim" sözcüğünden +al° ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince mederi "ilgilenmek, kaygılanmak, tedavi etmek" fiilinden +ic° ekiyle türetilmiştir. Latince fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *med- "gerekeni yapmak" biçiminden evrilmiştir.

medine

Arapça mdn kökünden gelen madīna(t) مدينة z "kent, özellikle Yesrib/Medine kenti" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice dyn kökünden gelen mdīnā veya mdīnthā מדינא/מדינתא z "1. yargı çevresi, hüküm alanı, il, 2. il merkezi olan kent" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük İbranice dyn kökünden gelen aynı anlama gelen mdīnah sözcüğünden alıntıdır. İbranice sözcük İbranice dīn דִּין z "yargı" fiilinden türetilmiştir.