matkap

materyalizm

Fransızca matérialisme "maddecilik" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İngilizce aynı anlama gelen materialism sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1674 Robert Boyle, İng. filozof.) Bu sözcük Latince materia "1. ağaç gövdesi, 2. madde, hammadde" sözcüğünden +ism° ekiyle türetilmiştir.

materyel

Fransızca matériel "1. madde, malzeme, gereç, 2. maddî" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince materia "1. ağaç gövdesi, 2. madde, hammadde" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Latince mater "ana" sözcüğünün nötr çoğuludur. Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *méh₂tēr (*mā́tēr) biçiminden evrilmiştir.

+matik

Fransızca automatique veya İngilizce automatic sözcüğünden alıntıdır.

matine

Fransızca matinée "sabah vakti, gündüz gösterisi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca matin "sabah" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Latince matutinum "sabahleyin, gün doğumunda" sözcüğünden evrilmiştir. Latince sözcük Latince matuta "şafak" sözcüğünden +in° ekiyle türetilmiştir.

matiz

Yeni Yunanca méthystos veya máthisos μάθυσος z "sarhoş" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen methystḗs μεθυστής z sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca methýskō μεθύσκω z "sarhoş olmak" fiilinden +t° ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca methý μεθύ z "mayalanmış içki, şarap" sözcüğünden türetilmiştir. Yunanca sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *médʰu "mayalanmış içki" biçiminden evrilmiştir.

matkap
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Lugat-i Halimi, 1477]
bermah [Fa.]: Matḳab ki dülgerler āletlerindendür. [ Cafer Efendi, Risale-i Mi'mâriyye, 1614]
mis̠ḳab مثقب Arabīdir... Türkīde avam galat édüp tâ ile matḳab متقب derler

Köken

Arapça s̠ḳb kökünden gelen miṯḳab مثقب z "delgeç, delme aracı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ṯaḳaba ثقب z "deldi" fiilinin mifˁal vezninde alet adııdır.

Ek açıklama

Türkçe telaffuz usulünde miskap beklenirken ses değişimi şaşırtıcıdır.


18.09.2017
matla

Arapça ṭlˁ kökünden gelen maṭlaˁ مَطْلَع z "1. doğum yeri, doğu, yıldızların ve güneşin doğum yeri, 2. şiirde gazelin ilk mısraı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ṭalaˁa طَلَعَ z "doğdu, belirdi" fiilinin mafˁal vezninde ismi zaman ve mekânıdır.

matlup

Arapça ṭlb kökünden gelen maṭlūb مطلوب z "istenen, talep edilen, dilek" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ṭalaba "istedi, talep etti" fiilinin mafˁūl vezninde edilgen fiil sıfatııdır.

matmazel

Fransızca mademoiselle "genç hanımefendi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca demoiselle "genç kız" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Geç Latince dominicella "bayancık" sözcüğünden evrilmiştir. Geç Latince sözcük Latince domina "ev sahibesi, hanım" sözcüğünün küçültme halidir.

matrah

Arapça ṭrḥ kökünden gelen maṭraḥ مَطْرَح z "1. atılan şey, atkı, atış, 2. yere serilen yaygı veya minder" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ṭaraḥa طَرَحَ z "attı, çıkardı" fiilinin mafˁal vezninde masdarıdır.

matrak

Arapça ṭrḳ kökünden gelen miṭrāḳ مطراق z "davul tokmağı, hallaç değneği" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ṭaraḳa طرق z "dövdü, davul çaldı" fiilinin mifˁāl vezninde alet adııdır.