kripton

kriminel

Fransızca criminel veya İngilizce criminal "1. suça ilişkin, 2. cürüm işleyen, mücrim" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince crimen, crimin- "yargı, hüküm" sözcüğünden +al° ekiyle türetilmiştir. Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *krei̯-mn̥ "ayırmak, yargılamak" biçiminden evrilmiştir.

krinolin

Fransızca crinoline "at kılı ve keten veya eşdeğer materyelle dokunmuş sert kumaş; bu kumaştan yapılmış kabarık etek [esk.]" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince crinis "kıl, özellikle at kılı" ve Latince linum "keten" sözcüklerinin bileşiğidir.

kript(o)+

Fransızca ve İngilizce crypto+ "[bileşik adlarda] gizli" parçacığından alıntıdır. Fransızca parçacık Eski Yunanca kryptós κρυπτός z "gizli" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca krýptō κρύπτω z "gizlemek, saklamak" fiilinden türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *kreh2u- (*krāu-) "saklamak" kökünden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir. (Kaynak: Watkins, American Heritage Dict. of Indoeuropean Roots sf. 44.)

kriptik

Fransızca cryptique veya İngilizce cryptic "gizli, örtülü, anlaşılması zor" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca kryptikós κρυπτικός z "gizlenecek, gizli" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca kryptós κρυπτός z "gizli" sözcüğünden +ik° ekiyle türetilmiştir.

kripto

Fransızca crypto sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca cryptogramme "şifreli yazı" sözcüğünden türetilmiştir.

kripton
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ TDK, Türkçe Sözlük, 1. Baskı, 1945]
kıripton: Atomal ağırlığı 82.92 olan bir gaz.

Köken

Yeni Latince crypton veya krypton "kimyada bir element" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1898 Sir William Ramsay ve Morris Travers, İng. kimyacılar.) Latince sözcük Eski Yunanca kryptós κρυπτός z "gizli, saklı" sözcüğünden türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için kript(o)+ maddesine bakınız.


12.12.2015
kristal

Fransızca cristal "billur" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca krýstallos κρύσταλλος z "buz" sözcüğünden alıntıdır. (NOT: Bu sözcük Eski Yunanca krýos κρύος z "don, buz" sözcüğü ile eş kökenlidir. ) Yunanca sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *krus-tó-s "kabuk, buz, çıtırdayan şey" biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *krews- "kabuk bağlamak" kökünden türetilmiştir.

kriter

Fransızca critère "yargı ölçütü, kıstas" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen criterium sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen kritḗrion κριτήριον z sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca kritḗr κριτήρ z "yargıç" sözcüğünden +ion ekiyle türetilmiştir. Yunanca sözcük Eski Yunanca krínō κρίνω z "ayırmak, yargılamak" fiilinden +ēr ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *kri-n-i̯e- biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *krei̯- "elemek, sınamak, yargılamak" kökünden türetilmiştir.

kritik

Fransızca critique "1. ölüm kalıma değgin, can alıcı, 2. eleştiri, 3. eleştiren" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca kritikḗ κριτική z "yargılama, hüküm verme" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca kritikós κριτικός z "1. yargılayan kimse (ad), 2. yargısal, karar verici (sıfat)" sözcüğü ile eş kökenlidir. Yunanca sözcük Eski Yunanca krínō κρίνω z "ayırmak, yargılamak" fiilinden +ik° ekiyle türetilmiştir.

kriyoloji

Fransızca cryologie veya İngilizce cryology "buz bilimi, derin soğutma bilimi veya tekniği" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca krýos κρύος z "buz" sözcüğünden türetilmiştir.

kriz

Fransızca crise "buhran" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca krísis, krit- κρίσις, κριτ- z "1. yargı, hüküm, 2. hastalığın dönüm noktası" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca krínō κρίνω z "ayırmak, yargılamak" fiilinden +sis ekiyle türetilmiştir.