kimya

kilükal

Arapça ḳwl kökünden gelen ḳīl u ḳāl قيل و قال z "«denildi ve dedi», dedikodu" deyiminden alıntıdır.

kim

Eski Türkçe kim "soru adılı, ilgi bağlacı" sözcüğünden evrilmiştir.

kimlik

Türkiye Türkçesi kim sözcüğünden Yeni Türkçe +lIk ekiyle türetilmiştir.

kimono

Fransızca ve İngilizce kimono "Japon biçimi entari" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Japonca kimono きもの z "giysi, entari" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Japonca ki "giysi, giyilen" (NOT: Japonca sözcük Japonca kiri "giymek" fiilinden türetilmiştir. ) ve Japonca mono "şey" sözcüklerinin bileşiğidir.

kimse

Orta Türkçe (sadece Kıpçak ve Oğuz lehçelerinde) kimerse "kim ise" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe kim erse deyiminden evrilmiştir.

kimya
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Kutadgu Bilig, 1069]
bilig kimiyā teg ol [bilgi büyü gibidir] [ Gülşehri, Mantıku't-Tayr, 1317]
sīmiyā u kīmiyāyı aŋlaram [ Hinduşah b. Sançar, Sıhahu'l-Acem, 1469]
kimiyā [Fa.]: hīle [Tr.]

Köken

Arapça kīmiyāˀ كيمياء z "kara büyü, metalleri dönüştürme ilmi" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen χēmeía χημεία z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca χēmía χημία z "«Kara ülke», Mısır" sözcüğünden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

Ek açıklama

Yunanca sözcük en erken MS 300 dolayında imparator Diocletianus'un fermanında görülür ve fermanda özellikle "Mısır'a özgü kara sanat" olarak adlandırılır. Ancak Eski Yunanca χýmeía χῡµεία "dökümcülük" de muhtemel bir etimolojidir. İngilizce chemistry birinci etimolojiyi, Fransızca chimie ikinci etimolojiyi baz alır. • Batı ve Doğu kültürlerinde "simya, büyü" anlamına gelen sözcük Batıda 18. yy'dan itibaren akli bilimlerden biri olarak kabul görmüştür.

Benzer sözcükler

biyokimya, elektrokimya, fotokimya, jeokimya, kimyasal, kimyevi

Bu maddeye gönderenler

kemoterapi, kimyager


27.01.2018
kimyager

Farsça kīmyā-kār كيمياگار z "kimya veya büyü ile uğraşan kimse" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Arapça kīmyā كيميا z ve Farsça kār گار z "yapan, eden, uğraşan" sözcüklerinin bileşiğidir.

kimyon

Arapça kammūn veya kamnūn كمنون z "baharat olarak yenen bir tohum, cuminus" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen kýminon κύμινον z sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Aramice/Süryanice aynı anlama gelen kamūn כמונא z sözcüğünden alıntıdır. Aramice/Süryanice sözcük Akatça aynı anlama gelen kamūnu sözcüğünden alıntıdır. Akatça sözcük Sumerce aynı anlama gelen gamun sözcüğünden alıntıdır.

kin

Farsça kīn veya kīne كين z "garaz, düşmanlık" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça kēn "kan davası, öç" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde kaēnā- "kan bedeli" sözcüğü ile eş kökenlidir. Avestaca sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *kʷoi̯-neh₂- (*kʷoi̯-nā-) biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *kʷei̯-¹ "kan bedeli ödemek, kan davası gütmek" kökünden türetilmiştir.

kinaye

Arapça knw kökünden gelen kināya(t) كناية z "dolaylı anlatım, bir şeyi adını vermeden anma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça kanā كنا z "dolaylı anlattı" fiilinin fiˁāla(t) vezninde masdarıdır. Bu sözcük Arapça kunya(t) كنية z "lakap" sözcüğünden türetilmiştir.

kinetik

Fransızca kinétique sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İngilizce kinetic (energy) "harekete ilişkin, devinimsel" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: y. 1850, George Thompson Lord Kelvin, İng. fizikçi) Bu sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen kinētikós κινητικός z sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca kinéō κινέω z "hareket etmek" fiilinden +ik° ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *ḱei̯h2- "harekete geçirmek" kökünden türetilmiştir.