ki

kızan

Türkiye Türkçesi kız- "kızışmak, çiftleşme istemek" fiilinden Türkiye Türkçesinde +(g)An ekiyle türetilmiştir.

kızar|mak

Eski Türkçe kızar- "kırmızı olmak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *kız veya *kızıġ "kan rengi" biçiminden Eski Türkçe +Ar- ekiyle türetilmiştir.

kızıl

Eski Türkçe kızġıl veya kızıl "kızıl, kan rengi" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *kızıġ biçiminden Eski Türkçe +Il2 ekiyle türetilmiştir.

kızılcık

Eski Türkçe kızıl sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +çUk ekiyle türetilmiştir.

kızoğlan kız

Türkiye Türkçesi oğlan "(kız veya erkek) çocuk" sözcüğünden türetilmiştir.

ki
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Kutadgu Bilig, 1069]
ne kim işler erse tükelin küder [işleyen her şey tamamlanmayı bekler] [ Gülşehri, Mantıku't-Tayr, 1317]
birisi eydür ki bir şāhid benüm

Köken

Farsça ve Orta Farsça ki كه z "ilgi zamiri" sözcüğünden alıntıdır.

Ek açıklama

Farsça ki ilgi zamirine karşılık ETü kim soru zamirinin kullanımına eski Uygurcadan itibaren rastlanır. Doğrudan Farsçadan alınan ki biçimi 13. yy'dan sonra görülür.

Bu maddeye gönderenler

halbuki, keşke


25.09.2017
kibar

Arapça kbr kökünden gelen kibār كِبار z "büyükler, ekâbir" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça kabīr كبير z "büyük" sözcüğünün fiˁāl vezninde çoğuludur.

kibbutz

Yeni İbranice ḳbṣ kökünden gelen ḳibbutz קִבּוּצ z "1. toplanma, bir araya gelme, birlik, 2. İsrail'de kolektif mülkiyete dayalı topluluk" sözcüğünden alıntıdır. İbranice sözcük İbranice ḳabaṣ קבצ z "toplama, bir araya getirme" kökünden türetilmiştir. Bu sözcük Arapça ḳabḍ قبض z "(eliyle) sıkıca kavrama, tutma, elini yumruk yapma" sözcüğü ile eş kökenlidir.

kibir

Arapça kbr kökünden gelen kibr كِبْر z "büyüklük, azamet, büyüklük taslama" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça kabura veya kabira كَبُِرَ z "büyük idi, büyüdü" fiilinin fiˁl vezninde türevidir.

kibrit

Arapça kbrt kökünden gelen kibrīt كِبْرِيت z "kükürt" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice aynı anlama gelen kebrītā veya kubritā כבריתא z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Akatça aynı anlama gelen kibrītu veya kubrītu sözcüğünden alıntıdır. (Kaynak: Chicago Assyrian Dictionary sf. 8.333)

kickbox

İngilizce kick-boxing "tekmeli boks, Tayland'a özgü bir döğüş sporu" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce kick "tekme" ve İngilizce boxing "boks" sözcüklerinin bileşiğidir.