kalleş

kalker

Fransızca calcaire "kireçli, kireçtaşı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Geç Latince calcarium "taş, kireçtaşı" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince calx, calc- "1. taş, özellikle kireçtaşı (kalsiyum oksit), dama ve üçtaş gibi oyunlarda oyun taşı, 2. topuk, topuk kemiği" sözcüğünden +ari° ekiyle türetilmiştir. Latince sözcük Eski Yunanca χáliks χάλιξ z "taş" sözcüğü ile eş kökenlidir.

kalkın|mak

Türkiye Türkçesi kalk- fiilinden Türkiye Türkçesinde +In- ekiyle türetilmiştir.

kalkolitik

İngilizce calcolithic "arkeolojide Bakır Çağı veya erken Bronz Çağı" sözcüğünden alıntıdır.

kalkülatör

İngilizce calculator "hesap makinası" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce calculate "hesaplamak" fiilinden +(t)or ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Geç Latince calculare "abaküs veya benzeri bir araçla hesaplamak" fiilinden alıntıdır. Geç Latince fiil Latince calculus "çakıltaşı, oyun veya hesap için kullanılan taş parçası" sözcüğünün isimden türetilmiş fiilidir. Latince sözcük Latince calx, calc- "kireçtaşı, taş" sözcüğünün küçültme halidir.

kallavi

Arapça ḳullawī قلّوى z "kule şeklinde" sözcüğünden alıntı olabilir; ancak bu kesin değildir. Arapça sözcük Arapça ḳulla(t) "zirve, kule" sözcüğünden türetilmiştir.

kalleş
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"müflis, sefil" [ Nasırüddin Rabguzi, Kısasü'l-Enbiya, 1310]
Mālı tükendi ḳallāş boldı, yığlamakdın éki közi körmes boldı [sefil oldu, ağlamaktan iki gözü görmez oldu] [ Ömer b. Mezîd, Mecmuatü'n-nezâir, 1437]
bize helvā koyalar mı müflis u ḳallāşlar [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
kallāş: Batakçı, müzevvir.

Köken

Farsça ḳallāş قلّاش z "sefil, rezil kişi, sefih, batakçı, düzenbaz" sözcüğünden alıntıdır.

Ek açıklama

Sözcük yapı itibariyle Arapçayı andırdığı halde Arapça sözlüklerde mevcut değildir. ▪ Meninski, Thesaurus sf. 3739 Farsça olarak gösterir.


17.08.2017
kalori

Fransızca calorie "ısı ölçüm birimi" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1833 Fr.) Fransızca sözcük Latince calor "ısı" sözcüğünden +ia ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince calere "ısınmak, ısıtmak" fiilinden +or ekiyle türetilmiştir. Latince fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *ḱelh₁- (*ḱel-) "sıcak, ılık" kökünden türetilmiştir.

kalorifer

Fransızca calorifère "ısıtıcı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince calor "ısı" ve Latince ferre "taşımak, getirmek" sözcüklerinin bileşiğidir.

kalp1

Arapça ḳlb kökünden gelen ḳalb قلب z "yürek" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Akatça aynı anlama gelen ḳablu sözcüğü ile eş kökenlidir.

kalp2

Arapça ḳlb kökünden gelen ḳalb قَلْب z "değişme, dönme, tersine çevirme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳalaba قَلَبَ z "döndürdü, çevirdi" fiilinin faˁl vezninde masdarıdır.

kalpak

Orta Türkçe kabalak "keçe külah" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe kaba "keçe" sözcüğünden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.