kalkan

kalistenik

İngilizce callisthenic(s) "beden güzelliği için hafif egzersiz" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Eski Yunanca kalli+ καλλι z "güzel" ve Eski Yunanca sthénos σθένος z "güç" sözcüklerinin bileşiğidir.

kalita

İtalyanca galiotta "çektiri cinsinden bir tür kürekli savaş gemisi" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük İtalyanca galea "bir tür tekne" sözcüğünün küçültme halidir.

kalite

Fransızca qualité "nitelik, özellikle iyi nitelik" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Geç Latince qualitas "«nasıllık», nitelik" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince qualis "nasıl (soru sözcüğü)" sözcüğünden +itas ekiyle türetilmiştir. Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *kʷi- "ne?" biçiminden evrilmiştir.

kalk(o)+

Fransızca calco+ veya İngilizce chalco+ "[bileşik adlarda] bakır" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca χalkós χαλκός z "bakır veya tunç" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Arkaik Yunanca aynı anlama gelen kakos veya kalχos sözcüğünden evrilmiştir.

kalk|mak

Orta Türkçe kalık- veya kalk- "kalkmak, yükselmek" fiilinden evrilmiştir. Türkçe fiil Eski Türkçe kalı- veya kalġı- "kalkmak, özellikle şaha kalkmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Ik- ekiyle türetilmiştir.

kalkan
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
kalkan, kalkaŋ: al-turs [[her iki telaffuz geçerlidir]] (...) ḳıḳrıp atıġ kemşelim, ḳalḳan süŋün çomşalım [haykırıp atı sürelim, kalkan süngü çarpışalım] Türkiye Türkçesi: kalkan balığı [ Filippo Argenti, Regola del Parlare Turco, 1533]
chalchán balúch: rôbo

Köken

Eski Türkçe kalkan "siper" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Moğolca qalqa(n) "siper, perde, koruma" fiili ile eş kökenlidir.

Daha fazla bilgi için kalk- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Kaşgarlı'dan itibaren Eski Türkçede kullanılan sözcük Türkçe morfoloji çerçevesinde açıklanamaz; Moğolcadan alıntı güçlü olasılıktır.

Benzer sözcükler

canlı kalkan, füze kalkanı, kalkan balığı


29.10.2020
kalker

Fransızca calcaire "kireçli, kireçtaşı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Geç Latince calcarium "taş, kireçtaşı" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince calx, calc- "1. taş, özellikle kireçtaşı (kalsiyum oksit), dama ve üçtaş gibi oyunlarda oyun taşı, 2. topuk, topuk kemiği" sözcüğünden +ari° ekiyle türetilmiştir. Latince sözcük Eski Yunanca χáliks χάλιξ z "taş" sözcüğü ile eş kökenlidir.

kalkın|mak

Türkiye Türkçesi kalk- fiilinden Türkiye Türkçesinde +In- ekiyle türetilmiştir.

kalkolitik

İngilizce calcolithic "arkeolojide Bakır Çağı veya erken Bronz Çağı" sözcüğünden alıntıdır.

kalkülatör

İngilizce calculator "hesap makinası" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce calculate "hesaplamak" fiilinden +(t)or ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Geç Latince calculare "abaküs veya benzeri bir araçla hesaplamak" fiilinden alıntıdır. Geç Latince fiil Latince calculus "çakıltaşı, oyun veya hesap için kullanılan taş parçası" sözcüğünün isimden türetilmiş fiilidir. Latince sözcük Latince calx, calc- "kireçtaşı, taş" sözcüğünün küçültme halidir.

kallavi

Arapça ḳullawī قلّوى z "kule şeklinde" sözcüğünden alıntı olabilir; ancak bu kesin değildir. Arapça sözcük Arapça ḳulla(t) "zirve, kule" sözcüğünden türetilmiştir.