kalem

kale

Arapça ḳlˁ kökünden gelen ḳalˁa(t) قلعة z "hisar, kale, müstahkem yer" sözcüğünden alıntıdır. (NOT: Arapça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *kalak sözcüğü ile eş kökenlidir. ) Bu sözcük Akatça aynı anlama gelen kalakku sözcüğünden alıntıdır.

kale al|mak

Arapça ḳwl kökünden gelen ḳāl قال z "söz" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳāla "söyledi, dedi" fiilinden türetilmiştir.

kalebent

Arapça ḳalˁa(t) قلعة z "kale" ve Farsça band بند z "bağ, bağlı, (mec.) mahpus" sözcüklerinin bileşiğidir.

kaleidoskop

Fransızca kaléidoscope veya İngilizce kaleidoscope "mercek, ayna ve renkli kırpıntılar yardımıyla güzel şekiller oluşturan bir düzenek" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1817 Brewster, İng. mucit.) Bu sözcük Eski Yunanca kalli+ καλλι z "güzel" ve Eski Yunanca eîdos εῖδος z "şekil, görüntü" ve Eski Yunanca skópos σκόπος z "gösteren" sözcüklerinin bileşiğidir.

kalekol
kalem
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Kutadgu Bilig, 1069]
törütmezde aşnu Bayat bu ˁālam / töritti yorıtti bu lawh u ḳalam [Allah bu alemi yaratmadan önce levh u kalemi yaratıp yürüttü] [ Codex Cumanicus, 1303]
calamus - Fa & Tr: kalam Yeni Osmanlıca: "... büro" [ George Rhasis, Vocabulaire François-Turc, 1828]
Bureau de chancellerie, قلم kalèm

Köken

Arapça ḳlm kökünden gelen ḳalam قلم z "kamış, kamış kalem" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice aynı anlama gelen ḳalamos קֶלֶמוס z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen kálamos κάλαμος z sözcüğünden alıntıdır.

Ek açıklama

Kuran'da birçok yerde "yazı aracı" anlamında kullanılan sözcük, Al-İmran 44'te "kamış çubuk" (Yeni Yunanca rhábdoi) anlamındadır. ▪ Jeffery, Foreign Vocabulary of the Qur'an sf. 242. • Latince calamus "kamış, kalem" Yunancadan alıntıdır. Eski Habeşçe (Ge'ez) ḳalamā "kalem" 5. yy dolayında Süryanice üzerinden alınmıştır. Sanskritçe kalama (aynı anlamda) MÖ 1. ila MS 6. yy arasına tarihlenir ve muhtemelen bir Ortadoğu dilinden alınmıştır. • Osmanlıca kullanımda "büro" anlamına 19. yy başlarından itibaren rastlanır, ancak 1900'den önce sözlüklerde görülmez.

Benzer sözcükler

çalakalem, ceffelkalem, kalem aşısı, kalem efendisi, kalemiye, kalemlik, kurşun kalem, mahkeme kalemi


24.08.2018
kalemkâr
kalemşor

Arapça ḳalam ve Farsça şōr شور z "iyi kullanan" sözcüklerinin bileşiğidir.

kalemtıraş

Arapça ḳalam قلم z "kalem" ve Farsça tarāş تراش z "yontan" sözcüklerinin bileşiğidir.

kalender

Kalenderīye "11. yüzyılda Doğu İran'da ortaya çıkan tarikat" özel adından türetilmiştir.

kalfa

Arapça χlf kökünden gelen χalīfa(t) خليفة z "birinin yerine geçen, vekil, halife" sözcüğünden alıntıdır.