kadim

kader

Arapça ḳdr kökünden gelen ḳadar قَدَر z "1. ölçme, değer biçme, 2. ilahi kudret, alın yazısı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳadara قَدَرَ z "ölçtü, ölçüştü" fiili ile eş kökenlidir.

kadı

Arapça ḳḍy kökünden gelen ḳāḍi قاضٍ z "yargıç" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳaḍā قضا z "yargıladı" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

kadın

Eski Türkçe ḳātūn veya χātūn "kraliçe, Hakan eşi veya kızı" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Soğdca aynı anlama gelen χwatēn sözcüğünden alıntıdır.

kadırga

Orta Yunanca kátergon κάτεργον z "kürekli ve yelkenli bir tür büyük gemi, trireme" sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcüğün kökeni belirsizdir.

kadife

Arapça ḳṭf kökünden gelen ḳaṭīfa(t) قطيفة z "hav, havlı kumaş, kadife" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳaṭafa قطف z "sıyırdı, tıraşladı, sütün kaymağını aldı" fiilinin faˁīlā(t) vezninde sıfat dişilidir.

kadim
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Aşık Paşa, Garib-name, 1330]
fāni oldı cümle kaldı ol ḳadīm

Köken

Arapça ḳdm kökünden gelen ḳadīm قديم z "önce olan, önceki, eski" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳadama قَدَمَ z "önden gitti, önce idi" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.


15.07.2015
kadir1

Arapça ḳdr kökünden gelen ḳadr قَدْر z "1. ölçü, değer, 2. güç, kudret, yeterlik, 3. Ramazan ayında bir gece" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳadara قَدَرَ z "ölçüştü, gücü yetti" fiilinin faˁl vezninde masdarıdır.

kadir2

Arapça ḳdr kökünden gelen ḳadīr قدير z "kudret sahibi (sadece tanrı için)" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳadara قَدَرَ z "gücü yetti" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.

kadir3

Arapça ḳdr kökünden gelen ḳādir قادر z "gücü yeten, muktedir" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳadara قَدَرَ z "gücü yetti" fiilinden alıntıdır.

kadit

Arapça ḳdd kökünden gelen ḳadīd قديد z "dilimlenerek kurutulmuş et, pastırma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳadda قدّ z "uzunlamasına kesti, dildi" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.

kadmiyum

Yeni Latince cadmium "bir element" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1817 Friedrich Strohmeyer, Alm. kimyacı.) Latince sözcük Eski Yunanca kadmeîa καδμεῖα z "Thebai kenti yakınında çıkan bir kurşun minerali, kalamin" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Kadmos "Thebai kentini kuran efsanevi Fenikeli önder" özel adından türetilmiştir. Bu sözcük Fenike dilinde ḳdm "eski, kadim" sözcüğünden alıntıdır.