kadırga

kadem

Arapça ḳdm kökünden gelen ḳadam قدم z "1. ön, öncelik, 2. adım, ayak" sözcüğünden alıntıdır.

kademe

Arapça ḳdm kökünden gelen ḳadama(t) قدمة z "basamak" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳadama قدم z "adım attı, ayak bastı" fiilinin faˁala(t) vezninde ismi merresidir.

kader

Arapça ḳdr kökünden gelen ḳadar قَدَر z "1. ölçme, değer biçme, 2. ilahi kudret, alın yazısı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳadara قَدَرَ z "ölçtü, ölçüştü" fiili ile eş kökenlidir.

kadı

Arapça ḳḍy kökünden gelen ḳāḍi قاضٍ z "yargıç" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳaḍā قضا z "yargıladı" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

kadın

Eski Türkçe ḳātūn veya χātūn "kraliçe, Hakan eşi veya kızı" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Soğdca aynı anlama gelen χwatēn sözcüğünden alıntıdır.

kadırga
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Kıpçakça: [ Ebu Hayyan, Kitabu'l-İdrak, 1312]
ḳatırġa: as-safīna [gemi] [ Mesud b. Ahmed, Süheyl ü Nevbahar terc., 1354]
Atası ile gemiye girdiler/ kadırġadaḳı varını gördiler [ Meninski, Thesaurus, 1680]
ḳadırġa baluğı: Balaena, cete [balina].

Köken

Orta Yunanca kátergon κάτεργον z "kürekli ve yelkenli bir tür büyük gemi, trireme" sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcüğün kökeni belirsizdir.

Ek açıklama

Türkçe ve Bizans Rumcasında 13. yy'dan itibaren görülen sözcüğün nihai kaynağı meçhuldür. ▪ Du Cange, Glossarium Mediae et Infimae Graecitatis sf. 1:617. Her iki yönde etkileşim düşünülebilir. Yeni Yunanca ergázomai fiilinden türetme denemesi ( ▪ Kahane & Tietze, The Lingua Franca in the Levant sf. 285, Eren 200) spekülatiftir. • Türkçede "balina" anlamında da kullanılır. Türkiye'de birkaç yerde görülen Kadırga Limanı adı "balina koyu" anlamına gelebilir.


12.09.2017
kadife

Arapça ḳṭf kökünden gelen ḳaṭīfa(t) قطيفة z "hav, havlı kumaş, kadife" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳaṭafa قطف z "sıyırdı, tıraşladı, sütün kaymağını aldı" fiilinin faˁīlā(t) vezninde sıfat dişilidir.

kadim

Arapça ḳdm kökünden gelen ḳadīm قديم z "önce olan, önceki, eski" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳadama قَدَمَ z "önden gitti, önce idi" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.

kadir1

Arapça ḳdr kökünden gelen ḳadr قَدْر z "1. ölçü, değer, 2. güç, kudret, yeterlik, 3. Ramazan ayında bir gece" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳadara قَدَرَ z "ölçüştü, gücü yetti" fiilinin faˁl vezninde masdarıdır.

kadir2

Arapça ḳdr kökünden gelen ḳadīr قدير z "kudret sahibi (sadece tanrı için)" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳadara قَدَرَ z "gücü yetti" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.

kadir3

Arapça ḳdr kökünden gelen ḳādir قادر z "gücü yeten, muktedir" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳadara قَدَرَ z "gücü yetti" fiilinden alıntıdır.