kadı

kadayıf

Arapça ḳṭf kökünden gelen ḳaṭāˀif قطائف z "ince hamurdan yapılmış tatlı, baklava" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳaṭīfa(t) قطيفة z "hav, kırpıntı, sütün yüzeyinden alınan kaymak" sözcüğünün faˁāˀil vezninde çoğuludur.

kadeh

Arapça ḳdḥ kökünden gelen ḳadaḥ قدح z "içki tası, bardak" sözcüğünden alıntıdır.

kadem

Arapça ḳdm kökünden gelen ḳadam قدم z "1. ön, öncelik, 2. adım, ayak" sözcüğünden alıntıdır.

kademe

Arapça ḳdm kökünden gelen ḳadama(t) قدمة z "basamak" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳadama قدم z "adım attı, ayak bastı" fiilinin faˁala(t) vezninde ismi merresidir.

kader

Arapça ḳdr kökünden gelen ḳadar قَدَر z "1. ölçme, değer biçme, 2. ilahi kudret, alın yazısı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳadara قَدَرَ z "ölçtü, ölçüştü" fiili ile eş kökenlidir.

kadı
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Kutadgu Bilig, 1069]
bulardan biri ḳażı (...) sakınuk kerek tegse χalkka asıġ [bunlardan biri kadıdır, halka faydalı olması için sakınık olması gerekir] [ Meninski, Thesaurus, 1680]
ḳāzı vulg. ḳadı (...) %uḳāzılık vulg. ḳadılık

Köken

Arapça ḳḍy kökünden gelen ḳāḍi قاضٍ z "yargıç" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳaḍā قضا z "yargıladı" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

Daha fazla bilgi için kaza maddesine bakınız.

Ek açıklama

Türkçede kadı ve kazı telaffuzları 19. yy'a dek bir arada görülür. Karş. kazasker = kadı asker. Çoğulu daima kuzāt قضات gelir.

Benzer sözcükler

kadı yoran, Kadıköy, kadılık

Bu maddeye gönderenler

kazasker


13.12.2015
kadın

Eski Türkçe ḳātūn veya χātūn "kraliçe, Hakan eşi veya kızı" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Soğdca aynı anlama gelen χwatēn sözcüğünden alıntıdır.

kadırga

Orta Yunanca kátergon κάτεργον z "kürekli ve yelkenli bir tür büyük gemi, trireme" sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcüğün kökeni belirsizdir.

kadife

Arapça ḳṭf kökünden gelen ḳaṭīfa(t) قطيفة z "hav, havlı kumaş, kadife" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳaṭafa قطف z "sıyırdı, tıraşladı, sütün kaymağını aldı" fiilinin faˁīlā(t) vezninde sıfat dişilidir.

kadim

Arapça ḳdm kökünden gelen ḳadīm قديم z "önce olan, önceki, eski" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳadama قَدَمَ z "önden gitti, önce idi" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.

kadir1

Arapça ḳdr kökünden gelen ḳadr قَدْر z "1. ölçü, değer, 2. güç, kudret, yeterlik, 3. Ramazan ayında bir gece" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳadara قَدَرَ z "ölçüştü, gücü yetti" fiilinin faˁl vezninde masdarıdır.