kızıl

kız|mak

Eski Türkçe kız- "kızarmak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe kıd- "kan dökmek, kıymak" fiili ile eş kökenlidir.

kızak

Orta Türkçe (sadece Kıpçak ve Oğuz lehçelerinde) kızak "buzda kayma aracı" sözcüğünden evrilmiştir.

kızamık

Eski Türkçe kızlamuk "«kızıl benek», bir hastalık" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe kızıl sözcüğünden Eski Türkçe +mUk ekiyle türetilmiştir.

kızan

Türkiye Türkçesi kız- "kızışmak, çiftleşme istemek" fiilinden Türkiye Türkçesinde +(g)An ekiyle türetilmiştir.

kızar|mak

Eski Türkçe kızar- "kırmızı olmak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *kız veya *kızıġ "kan rengi" biçiminden Eski Türkçe +Ar- ekiyle türetilmiştir.

kızıl
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Orhun Yazıtları, 735]
kızıl kanım tökti kara terim yögrdi Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
kızġıl at [[koyu renk at]] (...) kızıl [[herhangi bir şeyin kırmızı (aḥmar) olanı]] kızılbaş [ Evliya Çelebi, Seyahatname, 1683 yılından önce]
iki kerre yüz bin Kızılbaş-ı evbāşı dendān-ı tīğdan geçirip kızıl "... komünist" [ Cumhuriyet - gazete, 1930]
Çin'de bolşeviklik - Simakow şehrinin Kızıllar tarafından zaptedilmiş, bir çok evlerin harap ve 200 kişinin telef olmuş olduğu...

Köken

Eski Türkçe kızġıl veya kızıl "kızıl, kan rengi" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *kızıġ biçiminden Eski Türkçe +Il2 ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için kızar- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Alacalı ve belirsiz renk adları yapan +Il ekiyle. Karş. yaşıl, ağıl, göğel, çipil, ışıl, pırıl/parıl.

Benzer sözcükler

kıpkızıl, Kızılay, kızılbaş, Kızılırmak, kızıllaşmak

Bu maddeye gönderenler

kızamık, kızılcık


30.06.2019
kızılcık

Eski Türkçe kızıl sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +çUk ekiyle türetilmiştir.

kızoğlan kız

Türkiye Türkçesi oğlan "(kız veya erkek) çocuk" sözcüğünden türetilmiştir.

ki

Farsça ve Orta Farsça ki كه z "ilgi zamiri" sözcüğünden alıntıdır.

kibar

Arapça kbr kökünden gelen kibār كِبار z "büyükler, ekâbir" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça kabīr كبير z "büyük" sözcüğünün fiˁāl vezninde çoğuludur.

kibbutz

Yeni İbranice ḳbṣ kökünden gelen ḳibbutz קִבּוּצ z "1. toplanma, bir araya gelme, birlik, 2. İsrail'de kolektif mülkiyete dayalı topluluk" sözcüğünden alıntıdır. İbranice sözcük İbranice ḳabaṣ קבצ z "toplama, bir araya getirme" kökünden türetilmiştir. Bu sözcük Arapça ḳabḍ قبض z "(eliyle) sıkıca kavrama, tutma, elini yumruk yapma" sözcüğü ile eş kökenlidir.