kıymık

kıyamet

Arapça ḳwm kökünden gelen ḳiyāma(t) قيامة z "1. kalkışma, 2. İslam mitolojisinde ölülerin topluca dirilmesi" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳāma قام z "ayağa kalktı, durdu" fiilinin fiˁāla(t) vezninde masdarıdır.

kıyas

Arapça ḳys kökünden gelen ḳiyās قياس z "ölçüm, karşılaştırma, benzetme yoluyla akıl yürütme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳāsa قاس z "ölçtü, karşılaştırdı" fiilinin fiˁāl vezninde masdarıdır.

kıyı

Eski Türkçe kıdıġ "kenar" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe kıd- "kesmek" fiilinden Eski Türkçe +I(g) ekiyle türetilmiştir.

kıyma

Eski Türkçe kıy- fiilinden Türkiye Türkçesinde +mA ekiyle türetilmiştir.

kıymet

Arapça ḳwm kökünden gelen ḳīma(t) قِيْمة z "değer, nicelik" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳāma قَامَ z "durdu, kıvamlı idi, değerli idi" fiilinin fiˁla(t) vezninde ismi merresidir.

kıymık
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
ḳıyıḳ neŋ [[balmumu kaleminin ucu gibi eğri kesilmiş şey]] Türkiye Türkçesi: [ anon., Ferec ba'd eş-şidde, 1451 yılından önce]
Baŋa hācetüŋ olduğı dem bir kıymığını dütüz [tutuştur], ben sana yetişem

Köken

(NOT: Eski Türkçe kıyık veya kıyuk "kıyılmış şey, yonga" sözcüğü ile eş kökenli olabilir; ancak bu kesin değildir. ) Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe kıy- fiilinden Eski Türkçe +mUk ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için kıy- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Sadece TTü görülen /m/ arasesi açıklanmaya muhtaçtır. 14. yy'dan itibaren kaydedilen kusmuk ve ancak 19. yy'da beliren ekşimik, soymuk sözcüklerinde karşımıza çıkan +mIk ekinin evrimi incelenmemiştir.


03.10.2017
kıytırık

Türkiye Türkçesi kıy- fiilinden Türkiye Türkçesinde +tUr- ekiyle türetilmi olabilir; ancak bu kesin değildir.

kız

Eski Türkçe kız "1. kıt, nadir, 2. cimri, 3. yetişkin olmayan dişi, bakire" sözcüğünden evrilmiştir.

kız|mak

Eski Türkçe kız- "kızarmak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe kıd- "kan dökmek, kıymak" fiili ile eş kökenlidir.

kızak

Orta Türkçe (sadece Kıpçak ve Oğuz lehçelerinde) kızak "buzda kayma aracı" sözcüğünden evrilmiştir.

kızamık

Eski Türkçe kızlamuk "«kızıl benek», bir hastalık" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe kızıl sözcüğünden Eski Türkçe +mUk ekiyle türetilmiştir.