kâbe

kaban

Fransızca caban "gemici paltosu" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İt (Sic) aynı anlama gelen cabano veya gabbano sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Arapça ḳbA kökünden gelen ḳabāˀ قباء z "önü açık ve çoğu zaman külahlı yün cübbe" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice aynı anlama gelen ḳbāyā קביא z sözcüğü ile eş kökenlidir.

kabar|mak

Eski Türkçe kabar- "kabarmak, şişmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe kāp "torba, tulum" sözcüğünden Eski Türkçe +(g)Ar- ekiyle türetilmi olabilir; ancak bu kesin değildir.

kabara

Türkiye Türkçesi kabar- fiilinden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

kabarcık

Eski Türkçe kabar- fiilinden Türkiye Türkçesinde +çUk ekiyle türetilmiştir.

kabare

Fransızca cabaret "küçük tiyatro, müzikli lokanta" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Holandaca cabret "odacık" sözcüğünden alıntıdır.

kâbe
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ anon., Mukaddimetü'l-Edeb terc., y. 1300]
Kaˁbe koruġı, Kaˁbe korıġıŋa kirmiş [ Mercimek Ahmed, Kâbusname terc., 1432]
nerd [tavla] yā şaṭranc oynarsan edeb oldur ki kaˁbeteyni [zarları] evvel ol ata ve şaṭranc ise evvel ol oynaya

Köken

Arapça kˁb kökünden gelen kaˁba(t) كَعْبَة z "Mekke'de bulunan küp şeklinde tapınak" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça kaˁb كِعْب z "topuk veya aşık kemiği, oyun zarı" sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Arapça kaˁaba كَعَبَ z "şişti, top oldu" fiilinden türetilmiştir.

Ek açıklama

Eski Yunanca kúbos κύβος "oyun zarı, geometride küp" bir Sami dilinden alınmıştır. Akdeniz kültürlerinde ortak olan altı yüzlü zar, daha eski bir oyun aracı olan aşık kemiğinin geliştirilmiş halidir.

Bu maddeye gönderenler

küp2 (kübik), mikâp


22.09.2017
kabız

Arapça ḳābḍ قبض z "tutma, sıkma" sözcüğünden alıntıdır.

kabil1

Arapça ḳbl kökünden gelen ḳābil قابل z "alıcı, kabul eden, uygun" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳabila قَبِلَ z "aldı" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

kabil2

Arapça ḳbl kökünden gelen ḳabīl قبيل z "cins, tür, zümre, soy" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳabila قَبِلَ z "aldı" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.

kabile

Arapça ḳbl kökünden gelen ḳabīla(t) قبيلة z "zümre, oymak" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳabila قَبِلَ z "aldı" fiilinin faˁīlā(t) vezninde sıfat dişilidir.

kabiliyet

Arapça ḳbl kökünden gelen ḳābiliyya(t) قابليّة z "uygunluk, kapasite, yetenek" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳābil "kabul edici" sözcüğünün masdarıdır.