jaketatay

izotop

Fransızca ve İngilizce isotope "periyodik tablodaki yeri aynı olan elementler" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1913 Frederick Soddy, İng kimyacı.) Fransızca sözcük Eski Yunanca ísos ίσος z "eşit" ve Eski Yunanca tópos τόπος z "yer" sözcüklerinin bileşiğidir.

izzet

Arapça ˁzz kökünden gelen ˁizza(t) عزّة z "kudret, güç, değer, ağırlık, saygınlık" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁazza عَزَّ z "yüceldi, güçlendi" fiilinin fiˁla(t) vezninde masdarıdır.

jackpot

İngilizce jack-pot "1. pokerde vale çıkıncaya kadar biriken pot, 2. her türlü kumarda büyük kasa" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce jack "bir erkek adı, iskambilde vale" ve İngilizce pot "pota, çanak" sözcüklerinin bileşiğidir.

jaguar

Fransızca jaguar "kedigillerden bir vahşi hayvan, panthera onca" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: Georges-Louis L. Buffon, Fr. doğabilimci (1707-88).) Fransızca sözcük Portekizce aynı anlama gelen jaguar sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük G. Amerika dillerinden Tupi dilinde yaguara "her tür büyük yırtıcı hayvan" sözcüğünden alıntıdır.

jakar

Fransızca jacquard "bir dokuma türü" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük François J. M. Jacquard "Fransız tekstilci (1752-1834)" özel adından alıntıdır.

jaketatay
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Cumhuriyet - gazete, 1930]
merasime davetli olanlar için kıyafet jaketatay ve silindir şapkadır.

Köken

Fransızca yazılı örneği bulunmayan *jacquette à taille "bir tür uzun kesimli ceket" deyiminden alıntıdır. Fransızca deyim Fransızca jacquette "ceket" ve Fransızca taille "kesim, boy" sözcüklerinin bileşiğidir.

Daha fazla bilgi için ceket, tay2 maddelerine bakınız.

Ek açıklama

S. S. Uysal'ın A. N. Tarlan'dan aktardığına göre Sultan Reşat (1909-1918) döneminde kullanıma giren bir kıyafettir. Fransızca sözlüklerde bu deyime rastlanmaz.


13.07.2015
jakoben

Fransızca jacobin "Fransız Devrimi esnasında (1791) Paris'te St Honoré sokağındaki eski St Jacques manastırında toplanan radikal cumhuriyetçilere verilen ad" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Geç Latince iacobus "St Jacques de Compostelle, bir hıristiyan azizi" özel adından +in° ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük İbranice yaˁḳōb יעקב z "Yakup, Tevrat'a göre İshak'ın oğlu ve İsrailoğullarının atası" özel adından türetilmiştir.

jakuzzi

Jacuzzi "püskürtmeli küvet markası" ticari markasından alıntıdır. (İlk kullanımı: 1948 Jacuzzi Bros., Amer. pompa imalatçısı.)

jaluzi

Fransızca jalousie "1. kıskançlık, 2. dilimli panjur veya kafes şeklinde perde" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca jaloux "kıskanç" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Geç Latince aynı anlama gelen zelosus sözcüğünden evrilmiştir. Geç Latince sözcük Eski Yunanca zêlos ζη̃λος z "hırs, gayret, kıskanma" sözcüğünden +os° ekiyle türetilmiştir. Yunanca sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *i̯ā-l-os biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *i̯eh₂- (*i̯ā-) "istemek, arzulamak" kökünden türetilmiştir.

jambon

Fransızca jambon "tütsülenmiş domuz budu" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca jambe veya gambe "but, bacak" sözcüğünden +on ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Geç Latince gamba "halk Latincesinde bacak, özellikle hayvan bacağı" sözcüğünden evrilmiştir. Geç Latince sözcük Eski Yunanca kampḗ καμπή z "at ayağının bükülen kısmı, bilek eklemi (veterinerlik terimi)" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca kámptō κάμπτω z "eğmek, bükmek" fiilinden türetilmiştir.

jammer

İngilizce jammer "tıkayıcı, bozucu, özellikle elektronik sinyal bozucu" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce jam "(fiil) tıkamak, bozmak" fiilinden +er ekiyle türetilmiştir.