iptida

ip

Eski Türkçe yıp "ip, iplik" sözcüğünden evrilmiştir.

ipek

Orta Türkçe ipek veya yipek "ipek" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe ip veya yip "ip" sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +Ak ekiyle türetilmi olabilir; ancak bu kesin değildir.

iplik

Eski Türkçe yip sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +lIk ekiyle türetilmiştir.

ipotek

Fransızca hypothèque sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca ʰypothḗkē ὑποθήκη z "önerilen şey, ortaya atılan şey, bir borca karşılık rehin verilen şey" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca ʰypotíthēmi ὑποτίθημι z "aşağı koymak" fiilinden türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca ʰypó ὑπό z "alt, aşağı" ve Eski Yunanca títhemi, the- τίθεμι, θε- z "koymak" sözcüklerinin bileşiğidir.

iptal

Arapça bṭl kökünden gelen ibṭāl إبطال z "geçersiz kılma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça baṭala بَطَلَ z "geçersiz idi" fiilinin ifˁāl vezninde (IV) masdarıdır.

iptida
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Aşık Paşa, Garib-name, 1330]
Allah adın eytelüm evvel ibtidā / ki andan oldı ibtidā vü intihā [Allah adını söyleyelim ilk önce, çünkü başı ve sonu yapan odur] iptidai [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
ibtidāī: ilk derecede olan. Tahkīkāt-ı ibtidāīye: evveliye. Yeni Osmanlıca: iptidai "... Fr primitif karşılığı" [ Şemseddin Sami, Kamus-ı Türki, 1900]
ibtidāī: (...) kürre-i arzın evāil-i hilkatine dair [yer kürenin ilk zamanlarına ilişkin, primitif]

Köken

Arapça bdA kökünden gelen ibtidāˀ إبتداء z "başlama, başlangıç, ilk" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça badaˀa بَدَأَ z "başladı" fiilinin iftiˁāl vezninde (VIII) masdarıdır.

Daha fazla bilgi için bidayet maddesine bakınız.

Ek açıklama

Yeni Osmanlıca ibtidāī terimi Fransızca primaire (ör. école primarie) ve primitif (ör. tribu primitif) karşılığıdır.

Benzer sözcükler

iptidai, müptedi


11.05.2015
iptila

Arapça blw kökünden gelen ibtilāˀ إبتلاء z "sınav, zorluklarla imtihan edilme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça balā بَلَا z "sınadı, sıkıntı ve mihnet verdi" fiilinin iftiˁāl vezninde (VIII) masdarıdır.

irade

Arapça rwd kökünden gelen irāda(t) إرادة z "isteme, istek" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça rāda رَادَ z "peşinden gitti, aradı, istedi" fiilinin ifˁāla(t) vezninde (IV) masdarıdır.

irap

Arapça ˁrb kökünden gelen iˁrāb إعراب z "Arapça sözcüklerin kurala uygun çekme, noktalama" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁarab "Arap" sözcüğünün ifˁāl vezninde (IV) masdarıdır.

irat

Arapça wrd kökünden gelen īrād ايراد z "1. getirme, gelir getirme, bir konuyu gündeme getirme, 2. gelir" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça warada ورد z "vardı, geldi" fiilinin ifˁāl vezninde (IV) masdarıdır.

irca

Arapça rcˁ kökünden gelen ircāˁ إرجاع z "rücu ettirme, geri döndürme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça racaˁa رَجَعَ z "rücu etti, geri geldi" fiilinin ifˁāl vezninde (IV) masdarıdır.