insiyak

insan

Arapça Ans kökünden gelen insān إنسان z "insanlık, insan soyu" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ins إنس z "tek kişi, insan" sözcüğünden türetilmiştir. (NOT: Bu sözcük Aramice/Süryanice kökünden gelen ināş veya īnəşā אִינָשׂ z "insan" sözcüğü ile eş kökenlidir. Aramice/Süryanice sözcük İbranice kökünden gelen aynı anlama gelen enōş אנוש z sözcüğü ile eş kökenlidir. İbranice sözcük Akatça nişu "halk, kavim" sözcüğü ile eş kökenlidir. )

insancıl

Türkiye Türkçesi insan sözcüğünden Yeni Türkçe +çIl ekiyle türetilmiştir.

insektisit

Fransızca ve İngilizce insecticide "böcek öldüren" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince insectum "eklembacaklı" ve Bu sözcük Latince secari "kesmek, bölmek" fiilinden in+1 önekiyle türetilmiştir.) Latince +cidus "öldüren" sözcüklerinin bileşiğidir.

insert

İngilizce insert "araya sokulmuş şey, araya sokma" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Latince aynı anlama gelen inserere fiilinden +()t° ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince serere, sert- "dizmek, sıralamak" fiilinden in+1 önekiyle türetilmiştir.

insicam

Arapça scm kökünden gelen insicām إنسجام z "(su) dökülme, dilde akıcılık" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça sacama سجم z "aktı, akıttı, döktü" fiilinin infiˁāl vezninde (VII) masdarıdır.

insiyak
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Yeni Osmanlıca: "Fr instincte karşılığı" [ TDK, Türkçe Sözlük, 1. Baskı, 1945]
insiyak: İçgüdü.

Köken

Arapça swḳ kökünden gelen insiyāḳ إنسياق z "güdülme, iradesi dışında hareket etme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça sāḳa "sevk etti, güttü" fiilinin infiˁāl vezninde (VII) masdarıdır.

Daha fazla bilgi için sevk maddesine bakınız.

Ek açıklama

Fransızca instincte karşılığı olarak 20. yy başlarında türetilmiş yeni sözcüktür.

Benzer sözcükler

insiyakî


24.10.2014
insomnia

Latince insomnia "uykusuzluk" sözcüğünden alıntıdır. Latince sözcük Latince somnus "uyku" sözcüğünden in+2 önekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *swép-no-s biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *swep- "uyumak" kökünden türetilmiştir.

insülin

Fransızca ve İngilizce insuline "pankreasta Langerhans adacıkları tarafından salgılanan hormon" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1909 De Meyer, Fr. tabip.) Fransızca sözcük Latince insula "ada" sözcüğünden türetilmiştir.

inşa

Arapça nşA kökünden gelen inşāˀ إنشاء z "yaratma, kurma, yapılandırma, kompoze etme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça naşaˀa نشأ z "çıktı, belirdi, (su) kaynadı" fiilinin ifˁāl vezninde (IV) masdarıdır.

inşallah

Arapça in şāˀa-llāh إن شاء الله z "«Allah istesin», dilek deyimi" deyiminden alıntıdır. Arapça deyim Arapça in إن z "ki, dilek kipi edatı" ve Arapça şyA kökünden gelen şāˀa شاء z "istedi, istesin" ve Arapça allāh الله z sözcüklerinin bileşiğidir.

inşirah

Arapça şrḥ kökünden gelen inşirāḥ إنشراح z "ferahlık, gönül hoşluğu" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça şaraḥa شرح z "açtı" fiilinin infiˁāl vezninde (VII) masdarıdır.