insicam

insaf

Arapça nṣf kökünden gelen inṣāf إنصاف z "adalet, yargıda ölçülü olma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça naṣafa نصف z "yardı, yarım etti" fiilinin ifˁāl vezninde (IV) masdarıdır.

insan

Arapça Ans kökünden gelen insān إنسان z "insanlık, insan soyu" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ins إنس z "tek kişi, insan" sözcüğünden türetilmiştir. (NOT: Bu sözcük Aramice/Süryanice kökünden gelen ināş veya īnəşā אִינָשׂ z "insan" sözcüğü ile eş kökenlidir. Aramice/Süryanice sözcük İbranice kökünden gelen aynı anlama gelen enōş אנוש z sözcüğü ile eş kökenlidir. İbranice sözcük Akatça nişu "halk, kavim" sözcüğü ile eş kökenlidir. )

insancıl

Türkiye Türkçesi insan sözcüğünden Yeni Türkçe +çIl ekiyle türetilmiştir.

insektisit

Fransızca ve İngilizce insecticide "böcek öldüren" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince insectum "eklembacaklı" ve Bu sözcük Latince secari "kesmek, bölmek" fiilinden in+1 önekiyle türetilmiştir.) Latince +cidus "öldüren" sözcüklerinin bileşiğidir.

insert

İngilizce insert "araya sokulmuş şey, araya sokma" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Latince aynı anlama gelen inserere fiilinden +()t° ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince serere, sert- "dizmek, sıralamak" fiilinden in+1 önekiyle türetilmiştir.

insicam
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"dökülme" [ Meninski, Thesaurus, 1680]
insicām: Effundi (aquam). "... yağmur yağma, dilde akıcılık" [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
insicām: yağmur sicim gibi yağmak, ibārāt-ı beliğa revan ve müselsel olmak [iyi ifade edilmiş cümleler akıcı bir şekilde zincirleme gelmek] [ TDK, Türkçe Sözlük, 1. Baskı, 1945]
İnsicam: Düzgünlük, tutarlık. İnsicamlı: Düzgün, tutarlı.

Köken

Arapça scm kökünden gelen insicām إنسجام z "(su) dökülme, dilde akıcılık" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça sacama سجم z "aktı, akıttı, döktü" fiilinin infiˁāl vezninde (VII) masdarıdır.

Ek açıklama

Esasen "dökülme" anlamına gelen sözcük modern dönemde radikal anlam değişikliğine uğramıştır.

Benzer sözcükler

insicamlı, insicamsız


09.10.2017
insiyak

Arapça swḳ kökünden gelen insiyāḳ إنسياق z "güdülme, iradesi dışında hareket etme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça sāḳa "sevk etti, güttü" fiilinin infiˁāl vezninde (VII) masdarıdır.

insomnia

Latince insomnia "uykusuzluk" sözcüğünden alıntıdır. Latince sözcük Latince somnus "uyku" sözcüğünden in+2 önekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *swép-no-s biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *swep- "uyumak" kökünden türetilmiştir.

insülin

Fransızca ve İngilizce insuline "pankreasta Langerhans adacıkları tarafından salgılanan hormon" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1909 De Meyer, Fr. tabip.) Fransızca sözcük Latince insula "ada" sözcüğünden türetilmiştir.

inşa

Arapça nşA kökünden gelen inşāˀ إنشاء z "yaratma, kurma, yapılandırma, kompoze etme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça naşaˀa نشأ z "çıktı, belirdi, (su) kaynadı" fiilinin ifˁāl vezninde (IV) masdarıdır.

inşallah

Arapça in şāˀa-llāh إن شاء الله z "«Allah istesin», dilek deyimi" deyiminden alıntıdır. Arapça deyim Arapça in إن z "ki, dilek kipi edatı" ve Arapça şyA kökünden gelen şāˀa شاء z "istedi, istesin" ve Arapça allāh الله z sözcüklerinin bileşiğidir.