insancıl

inle|mek

veya iŋil "inleme sesi" ses yansımalı sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +lA- ekiyle türetilmiştir.

inovasyon

Fransızca ve İngilizce innovation "yenilik, icat" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince innovare "yenilemek" fiilinden +(t)ion ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince novus "yeni" sözcüğünün isimden türetilmiş fiilidir. Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *néw-i̯o-s kökünden türetilmiştir.

input

İngilizce input "1. içine katmak, eklemek (fiil) 2. katkı, girdi (ad)" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce put "koymak" fiilinden in+1 önekiyle türetilmiştir.

insaf

Arapça nṣf kökünden gelen inṣāf إنصاف z "adalet, yargıda ölçülü olma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça naṣafa نصف z "yardı, yarım etti" fiilinin ifˁāl vezninde (IV) masdarıdır.

insan

Arapça Ans kökünden gelen insān إنسان z "insanlık, insan soyu" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ins إنس z "tek kişi, insan" sözcüğünden türetilmiştir. (NOT: Bu sözcük Aramice/Süryanice kökünden gelen ināş veya īnəşā אִינָשׂ z "insan" sözcüğü ile eş kökenlidir. Aramice/Süryanice sözcük İbranice kökünden gelen aynı anlama gelen enōş אנוש z sözcüğü ile eş kökenlidir. İbranice sözcük Akatça nişu "halk, kavim" sözcüğü ile eş kökenlidir. )

insancıl
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Yeni Türkçe: [ Cumhuriyet - gazete, 1935]
mûnis = Alışık, insancıl, canayakın

Köken

Türkiye Türkçesi insan sözcüğünden Yeni Türkçe +çIl ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için insan maddesine bakınız.

Ek açıklama

Türkçede daha önce kullanılan adamcıl sözcüğünden hareketle Dil Devrimi döneminde üretilmiştir.


25.08.2017
insektisit

Fransızca ve İngilizce insecticide "böcek öldüren" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince insectum "eklembacaklı" ve Bu sözcük Latince secari "kesmek, bölmek" fiilinden in+1 önekiyle türetilmiştir.) Latince +cidus "öldüren" sözcüklerinin bileşiğidir.

insert

İngilizce insert "araya sokulmuş şey, araya sokma" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Latince aynı anlama gelen inserere fiilinden +()t° ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince serere, sert- "dizmek, sıralamak" fiilinden in+1 önekiyle türetilmiştir.

insicam

Arapça scm kökünden gelen insicām إنسجام z "(su) dökülme, dilde akıcılık" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça sacama سجم z "aktı, akıttı, döktü" fiilinin infiˁāl vezninde (VII) masdarıdır.

insiyak

Arapça swḳ kökünden gelen insiyāḳ إنسياق z "güdülme, iradesi dışında hareket etme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça sāḳa "sevk etti, güttü" fiilinin infiˁāl vezninde (VII) masdarıdır.

insomnia

Latince insomnia "uykusuzluk" sözcüğünden alıntıdır. Latince sözcük Latince somnus "uyku" sözcüğünden in+2 önekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *swép-no-s biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *swep- "uyumak" kökünden türetilmiştir.