halita

halihazır

Arapça ḥāl حال z "durum" ve Arapça ḥāḍir حاضر z "şimdiki" sözcüklerinin bileşiğidir.

halik

Arapça χlḳ kökünden gelen χāliḳ خالق z "yaratan, Allahın sıfatlarından biri" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça χalaḳa خلق z "yarattı" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

halile

Arapça ḥll kökünden gelen ḥalīla(t) حَلِيلَةُ z "zevce" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥalīl حَلِيلُ z "nikahlı kişi, zevç" sözcüğünün faˁīla(t) vezninde sıfat dişilidir. Bu sözcük Arapça ḥalla حلّ z "1. çözdü, ihramdan çıktı, 2. nikahladı" fiilinin faˁīl vezninde türevidir.

halim

Arapça ḥlm kökünden gelen ḥalīm حليم z "yumuşak huylu" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥaluma حَلُمَ z "yumuşadı" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.

halis

Arapça χlṣ kökünden gelen χāliṣ خالص z "arı, saf, temiz" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça χalaṣa خلص z "arındı, kurtuldu" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

halita
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Meninski, Thesaurus, 1680]
χalīṭ: Mixtus, permistus, consors (...) genus miscellaneum [karışık, karışım], ac pec. pabulum e foeno et stramine mixtum [özellikle karışık hayvan yemi]. [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
χalīṭa خليطة: karıştırma ilaç. Yeni Osmanlıca: [ Şemseddin Sami, Kamus-ı Türki, 1900]
χalīṭa: iki şeyden ve alelhusus iki madenden müteşekkil madde.

Köken

Arapça χlṭ kökünden gelen χalīṭ خليط z "karışık" sözcüğünden türetilmiştir. Arapça sözcük Arapça χalaṭa خَلَطَ z "karıştırdı" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.

Daha fazla bilgi için halt maddesine bakınız.

Ek açıklama

"Maden alaşımı" anlamı 19. yy sonlarından önce görülmez.


21.08.2014
halk1

Arapça χlḳ kökünden gelen χalḳ خلق z "herhangi bir insan topluluğu, ahali" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice χlḳ kökünden gelen χelḳā חֶלְקָא z "pay, bölük, kısım" sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Aramice/Süryanice χālaḳ חלק z "pay etmek, bölmek" fiilinden türetilmiştir.

halk2

Arapça χlḳ kökünden gelen χalḳ خلق z "yaratma, yaratış" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça χalaḳa خلق z "yarattı" fiilinin faˁl vezninde masdarıdır. Bu sözcük Aramice/Süryanice χlḳ kökünden gelen χālaḳ חלק z "pay etme, düzeltme, düzenleme" sözcüğü ile eş kökenlidir.

halka

Arapça ḥlḳ kökünden gelen ḥalḳa(t) حلقة z "yüzük, halka, zincir baklası" sözcüğünden alıntıdır.

hallaç

Arapça ḥlc kökünden gelen ḥallāc حلّاج z "pamuk atıcı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥalaca حلج z "özel değneği ile pamuk attı" fiilinin faˁˁāl vezninde meslek adııdır. (Kaynak: Edw. Will. Lane, An Arabic Lexicon sf. I.626)

halojen

Fransızca halogène "1. kimyada klor ve benzeri elementler grubu, 2. bu gruptan gazları kullanan lamba" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: Jakob Berzelius, İsv. kimyacı (1779-1848).) Fransızca sözcük Eski Yunanca ʰáls, halo- ἁλς, ἁλο- z "tuz" (NOT: Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *séh₂ls (*sā́ls) biçiminden evrilmiştir. ) ve Eski Yunanca genḗs, genēt- γενής, γενητ- z "doğuran" sözcüklerinin bileşiğidir.