halef

halay

Kürtçe (Kurmanci) hilayi veya halayi "ayağa kalkma, oynama" sözcüğünden alıntıdır. Kürtçe sözcük Kürtçe (Kurmanci) hildan veya haldan "oynamak, zıplamak" fiilinden türetilmiştir.

halayık

Arapça χlḳ kökünden gelen χalāˀiḳ خلائق z "1. yaratılmışlar, mahlukat, 2. hane halkı, hizmetçi ve bağımlılar" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça χalīḳa(t) خليقة z "yaratılmış alem, yaratı" sözcüğünün faˁāˀil vezninde çoğuludur.

halbuki
haldır

"tekerlek sesi, mekanik çalışma sesi" Ses yansımalı sözcüktür.

hale

Arapça ve Farsça hwl kökünden gelen hāla هالة z "ayla" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Eski Yunanca ʰálos ἁλος z "daire, çember, ay ve güneşin yüzü, aziz tasvirlerinde görülen hale" sözcüğünden alıntıdır.

halef
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ anon., Kitâb Fi'l-Fıkh Bi'l-Lisâni't-Türkî, 1421 yılından önce]
[ Hoca Sa'deddin Ef., Tacü't-Tevârih, 1574]
χalef-i χılāfet-şiˁār

Köken

Arapça χlf kökünden gelen χalaf خَلَف z "birinin ardından gelen veya yerine geçen, ardıl" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça χalafa خَلَفَ z "1. (birinin) yerine geçti, ardından geldi, 2. birinin ardından konuştu, topluluktan ayrı düştü" fiilinin faˁal vezninde sıfatıdır. Bu sözcük Aramice/Süryanice χālaf חָלַף z "1. geçme, 2. yerine geçme, mübadele etme" sözcüğü ile eş kökenlidir.

Ek açıklama

Arapça χlf fiilinin anlam gelişmesi, "geçmek" > "yerine geçmek" > "ardından konuşmak, muhalefet etmek" şeklindedir. Aramicede aynı fiil "geçmek" > "yerine geçmek" > "mübadele etmek, alıp satmak" şeklinde evrilmiştir.

Bu maddeye gönderenler

halife (hilafet, kalfa), hilaf (muhalefet), ihtilaf (muhtelif)


30.08.2017
halel

Arapça χll kökünden gelen χalal خَلَل z "1. bozma, yırtma, delme, 2. bozukluk, hasar, yırtık" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça χalla خَلَّ z "bozdu, hasar verdi" fiilinin faˁal vezninde masdarıdır.

halen

Arapça ḥālan "şimdi, halihazırda" sözcüğünden alıntıdır.

halet

Arapça ḥwl kökünden gelen ḥāla(t) حالة z "hal, durum, evre" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥāla حَالَ z "döndü, dönüştü" fiilinin faˁla(t) vezninde ismi merresidir.

halhal

Arapça χl kökünden gelen χalχāl خلخل z "ayak bileziği" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük χalχala خلخل z "şangır şungur etti" sözcüğünün murabba (dörtlü)üdür.

halı

Orta Türkçe kalın veya kalı veya χalı "döşemelik ağır kumaş, halı" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Farsça aynı anlama gelen χalī خالى z sözcüğü ile eş kökenlidir.