hal2

hakir

Arapça ḥḳr kökünden gelen ḥaḳīr حقير z "aşağı, aşağılık, mütevazı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥaḳara حقر z "aşağıladı" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.

hakkâk

Arapça ḥkk kökünden gelen ḥakkāk حكّاك z "hakkedici, oymacı, kalemkâr" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥakka حَكَّ z "oydu" fiilinin faˁˁāl vezninde meslek adııdır.

hakkaniyet

Arapça ḥaḳḳānī حقّانى z "hakka ilişkin, adil, doğru" sözcüğünden +īya(t)2 ekiyle türetilmiştir. Arapça sözcük Arapça ḥaḳḳ حقّ z sözcüğünün nisbet halidir.

hakla|mak

Arapça ḥaḳḳ sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +lA- ekiyle türetilmiştir.

hal1

Arapça ḥwl kökünden gelen ḥāl حال z "1. dönüm, dönüşüm, evre, 2. değişken bir şeyin her bir evresi, durum, 3. şimdiki zaman" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥāla حَالَ z "döndü, dönüştü, evrelendi" fiilinin faˁl vezninde masdarıdır.

hal2
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Aşık Paşa, Garib-name, 1330]
müşkili ḥall itmege [zorluğu çözmeye] ḳādir ola

Köken

Arapça ḥll kökünden gelen ḥall حلّ z "çözme, çözüm" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥalla حلّ z "1. düğüm çözdü, (metal) eritti, 2. kondu, konakladı 3. nikah kıydı" fiilinin faˁl vezninde masdarıdır. (NOT: Bu sözcük İbranice ve Aramice/Süryanice ḥalal ל‎ל‎ח‎ z "1. delmek, 2. yemin bozmak, yasak delmek, haram işlemek" fiili ile eş kökenlidir. )

Ek açıklama

Özellikle türevlerde görülen "nikah kıyma" anlamı muhtemelen "haramın çözülmesi, tabunun kalkması" anlamındadır. Aynı temel kavram İbranice ve Aramicede zıt yönde evrilmiştir.

Benzer sözcükler

halletmek

Bu maddeye gönderenler

halile, helal, hülle, hulul, inhilal, mahal (mahalle, mehel), mahlul, münhal, tahlil


04.03.2019
hal3

Arapça χlˁ kökünden gelen χalˁ خَلْع z "1. giysisini çıkarma, soyma, 2. makamdan alma, tahttan indirme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça χalaˁa خَلَعَ z "(giysi) çıkardı, soydu" fiilinin faˁl vezninde masdarıdır.

hal4

öz (Fr) Les Halles "Paris'te meyve ve sebze pazarının bulunduğu binalar" özel adından türetilmiştir. Bu sözcük Eski Fransızca halle "salon" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Germence yazılı örneği bulunmayan *hallō "büyük kapalı mekân, salon, oylum" biçiminden alıntıdır. Germence biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *ḱol-nó- biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *ḱel- "kapatmak, örtmek" kökünden türetilmiştir.

hala

Arapça χwl kökünden gelen χāla(t) خالة z "teyze, annenin kızkardeşi" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça χāl خال z "dayı" sözcüğünün faˁla(t) vezninde ismi merresidir.

hâlâ

Arapça ḥālan حالاً z "şimdiki zamanda, şimdi" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥwl kökünden gelen ḥāl حال z "şimdiki zaman, varolan durum" sözcüğünün zarfıdır.

halas

Arapça χlṣ kökünden gelen χalāṣ خلاص z "arınma, azat olma, kurtulma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça χalaṣa خَلَصَ z "arındı, kurtuldu" fiilinin faˁāl vezninde masdarıdır.