gizle|mek

giyotin

Fransızca guillotine "mekanik kafa kesme aygıtı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Joseph-Ignace Guillotin "bu aygıtı icat eden Fransız tabip (1738-1814)" özel adından türetilmiştir.

giysi

Türkiye Türkçesi geyesi "giyecek şey, çamaşır" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Türkiye Türkçesi gey- "giymek" fiilinden Türkiye Türkçesinde +AsI ekiyle türetilmiştir.

giz

Türkiye Türkçesi gizle- veya gizli sözcüğünden türetilmiştir. Türkçe sözcük Türkiye Türkçesi giz "kutu, sandık" sözcüğünden türetilmiştir.

gizem

Yeni Türkçe giz sözcüğünden Yeni Türkçe +Am ekiyle türetilmiştir.

gizil

Yeni Türkçe giz sözcüğünden Yeni Türkçe +Il ekiyle türetilmiştir.

gizle|mek
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Kutadgu Bilig, 1069]
kizlep tutar sevüklük [gizli tutulan aşk] Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
ol kizlēdi neŋni [[bir şey sakladı (...) kökü kiz "kutu" sözcüğüdür.]] Türkiye Türkçesi: gizli [ Aşık Paşa, Garib-name, 1330]
illā ol maˁnī varur ki gizlüdür

Köken

Eski Türkçe kizle- "saklamak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe kiz "kutu, sandık" sözcüğünden Eski Türkçe +lA- ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe kir- "(içine) girmek" fiili ile eş kökenlidir.

Daha fazla bilgi için gir- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Yeni Türkçe giz sözcüğü, Türkiye Türkçesi gizle- fiilinden geri-türetmedir. Fiilin kaynağı olan eski kiz/giz sözcüğü, "kapalı şey, sandık" demektir. • Eski Türkçe kiz sözcüğü kir- fiiliyle bağlantılı olmalıdır. Karş. göz, gör-.

Benzer sözcükler

gizlenmek, gizli, gizlilik

Bu maddeye gönderenler

giz (gizem, gizil)


29.05.2015
gladio

İtalyanca gladio "1. kılıç, 2. İtalyan ordusunda 1950'lerde kurulan bir gizli teşkilat" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük Latince gladius "kısa ve enli kılıç" sözcüğünden evrilmiştir.

gladyatör

Fransızca gladiateur "Eski Roma'da gösteri için savaşan kişi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince gladiator "kılıççı" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince gladius "Galyalılara özgü kısa ve enli kılıç" sözcüğünden +(t)or ekiyle türetilmiştir. Latince sözcük Kelt dillerinde bir sözcükten alıntıdır. Bu bir sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *kl̥dʰ-i̯é- biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *kelh₂- (*kel-) "kesmek, bıçak vurmak" kökünden türetilmiştir.

gland

İngilizce gland "salgı bezi" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Latince glandula "palamutçuk, vücutta ele gelen boyutta ur veya salgı bezi" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince glans, gland- "meşe palamudu" sözcüğünün küçültme halidir. Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *gʷl̥h₂-nd(ʰ)-is (*gʷlā-nd(ʰ)-is) biçiminden evrilmiştir.

glans

Latince glans "meşe palamudu, penis başı" sözcüğünden alıntıdır.

glase

Fransızca glacé "1. buzlu, donuk, 2. cam gibi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca glacer "dondurmak, camlaştırmak" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır. Bu sözcük Geç Latince aynı anlama gelen glaciare fiilinden evrilmiştir. Geç Latince fiil Latince glaciēs "buz" sözcüğünün isimden türetilmiş fiilidir. Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *gl̥-k- biçiminden evrilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir. (Kaynak: Watkins, American Heritage Dict. of Indoeuropean Roots sf. 26.) Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *gel-¹ "donmak" kökünden türetilmiştir.