girizgâh

giran

Farsça girān "ağır, (mec.) pahalı" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça giriftan, gir "tutmak" fiilinden +ān ekiyle türetilmiştir.

girdap

Farsça girdāb گِرْداب z "su döngüsü" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça gard veya gird گِرْد z "dönen, döngü" ve Farsça āb آب z "su" sözcüklerinin bileşiğidir.

girift

Farsça girift گرفت z "tutma, tutulmuş, tutsak" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça giriftan, gīr- گرفتن, گىر z "tutmak" fiilinden türetilmiştir.

giriftar

Farsça giriftār گرفتار z "tutkun, müptela" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça giriftan "tutmak" sözcüğünden türetilmiştir.

giriz

Farsça kārīz veya kāhrīz كاريز/كاهريز z "yer altı kanalı, lağım" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça rīz ريز z "akıntı, akım" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Farsça rīχtan, rīz- ريختن, ريز z "akıtmak, dökmek" fiilinden türetilmiştir.

girizgâh
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"kaçacak yer" [ Hoca Sa'deddin Ef., Tacü't-Tevârih, 1574]
ol çikan düşmenlerüŋ ardın aldürüp gürīzgāhlerin sedd ve hısāre kaçanları zarb-i tīğ ile redd ittürdi [kaçış yollarını tıkadı ve hisara kaçanları ok darbeleriyle dışarı uğrattı] "... söze giriş!" [ Tıngır & Sinapian, Istılahat Lugati, 1892]
Ouverture [Fr.]: (Mus.) musıkinin iptidasında çalınan peşrev, fatiha, mukaddime, girizgâh [ Şemseddin Sami, Kamus-ı Türki, 1900]
girīzgāh: Kaçacak yer, melce.

Köken

Farsça gurīzgāh گريزگاه z "1. kaçacak yer, sığınak, 2. kasidelerde birinci bölümü izleyen beyit" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça gurīχtan, gurīz- گريختن, گريز z "kaçmak" fiilinden türetilmiştir. Bu sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen virēχtan, virēç- fiilinden evrilmiştir.

Daha fazla bilgi için +gâh maddesine bakınız.

Ek açıklama

Güncel anlamı giriş kelimesinden kontaminasyon yoluyla türemiş olmalıdır. "Su kanalı" anlamında giriz sözcüğüyle köken ilişkisi yoktur. "Sığınak" anlamı 1940'lara dek egemen görünür.


26.06.2015
giryan

Farsça giryān گريان z "feryatla ağlayan, ağlayış" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça girīdan, garz- "feryat etmek, ağlamak" fiilinden +ā(n) ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen grī- sözcüğünden türetilmiştir.

gişe

Fransızca guichet "1. küçük kapı, girinti, 2. bilet veya banka veznesi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Norsça (Vikingce) wik "girinti, kapı" sözcüğünün küçültme halidir.

git|mek

Eski Türkçe kit- "ayrılmak, uzaklaşmak" fiilinden evrilmiştir.

gitar

Fransızca guitare "bir tür telli çalgı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İspanyolca aynı anlama gelen guitara sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Arapça aynı anlama gelen kītār كيتار z sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen kithára κιθάρα z sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Farsça bir sözcükten alıntı olabilir; ancak bu kesin değildir.

gitgide

Türkiye Türkçesi git- fiilinden türetilmiştir.