gerdan

ger|mek

Eski Türkçe ker- "1. enlemesine kesmek, engellemek, 2. (ip) çekerek uzatmak" fiilinden evrilmiştir.

gerçek

Orta Türkçe (sadece Kıpçak ve Oğuz lehçelerinde) kirtücek "doğru, inanılır, güvenilir" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe kirtü "1. gerçeklik, doğruluk, sıdk, 2. yemin, ant" sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +çAk ekiyle türetilmiştir.

gerçeküstü
gerçel

Türkiye Türkçesi gerçek sözcüğünden Yeni Türkçe +Al ekiyle türetilmiştir.

gerçi

Farsça gar çi أگر چه/گر چه z "eğer ki, her ne kadar" deyiminden alıntıdır. Farsça deyim Farsça gar "eğer" sözcüğünden türetilmiştir.

gerdan
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"boyun" [ Codex Cumanicus, 1303]
collum - Fa: gardan - Tr: boyn "... dönen, döngü" [ Aşık Paşa, Garib-name, 1330]
ay ü güni durmadın gerdān kılan

Köken

Farsça gardan veya gardān گردن/گردان z "1. dönen, döngü, eksen, 2. boyun" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça ve Orta Farsça wardan veya gardan "dönmek, döndürmek" fiilinden evrilmiştir. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *wert- biçiminden evrilmiştir.

Daha fazla bilgi için versiyon maddesine bakınız.

Ek açıklama

Karş. Sanskritçe vartati "döner", vartāyati "döndürür"; Latince uertere, uers- "döndürmek"; Gotça wairthan > Almanca werden "dönmek, dönüşmek". Farsça ön seste /w/ > /g/ standarttır. Karş. merdane1.

Bu maddeye gönderenler

bedava, gerdek, gerdun, girdap, merdane1


24.11.2020
gerdek

Farsça girdak گردك z "kral çadırı, otağ, gelin odası" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça gird گرد z "1. döngü, daire, halka, 2. çadır" sözcüğünden +ak2 ekiyle türetilmiştir.

gerdel

Yunanca kaldári(on) καλδάριον z "bakraç, su kaynatma kazanı [mod. kardári]" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Latince aynı anlama gelen caldarium sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince calidus "sıcak" sözcüğünden +ari° ekiyle türetilmiştir. Latince sözcük Latince calere "ısıtmak" fiilinden türetilmiştir.

gerdeme

Yunanca kárdama κάρδαμα z sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Yunanca ve Eski Yunanca kárdamon κάρδαμον z "roka veya tere, genelde çiğ yenen her türlü ot" sözcüğünün çoğuludur.

gerdun

Farsça gardūn "1. dönen, devreden, çark, 2. burçlar çemberi, felek" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen gardēnag sözcüğünden türetilmiştir.

gereç

Türkiye Türkçesi yazılı örneği bulunmayan *gere- fiilinden Yeni Türkçe +(g)Aç ekiyle türetilmiştir. Türkçe fiil Eski Türkçe kerge- "gerekmek" fiilinden evrilmiştir.