güzel

güvey

Eski Türkçe küdegü "düğün sahibi, sponsor" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe küd- "beklemek, gözkulak olmak" fiilinden Eski Türkçe +AgU ekiyle türetilmiştir.

güvez

Türkiye Türkçesi gögez "koyu mor? lacivert?" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Türkiye Türkçesi gök "mavi" sözcüğünden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

güya

Farsça gūyā گويا z "1. diyen, 2. diyesin, diyeydin" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça guftan, gū- گفتن, گو z "söylemek, demek" fiilinden türetilmiştir.

güz

Eski Türkçe küz "sonbahar" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe kü- "beklemek" fiilinden Eski Türkçe +Uz ekiyle türetilmi olabilir; ancak bu kesin değildir.

güzaf

Farsça guzāf گزاف z "boş söz, saçma" sözcüğünden alıntıdır.

güzel
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Türkiye Türkçesi: [ Dede Korkut Kitabı, 1400? yılından önce]
Kızlar geyigi götürdiler, gözeller/güzeller şāhı Banı Çiçegüŋ öniŋe getürdiler. Türkiye Türkçesi: [ anon., Ferec ba'd eş-şidde, 1451 yılından önce]
māh-rūyıdı, müşk-būyıdı, güzel/gözel idi Çağatayca: [ Pavet de Courteille, Dictionnaire Turc Oriental, 1500 yılından önce]
güzel/gözel گوزل: beau, gentil Türkiye Türkçesi: [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
gelişi güzel (...) saksı güzeli

Köken

Orta Türkçe gözel "hoş suret, güzel" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe kök "gök, mec. güzel" sözcüğünden türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için gök maddesine bakınız.

Ek açıklama

"Güzel" kavramı için TTü ağızlarda gökçek/göğcek/göcek, göğüş ve gözel kullanılır. OTü 15. yy'dan itibaren görülen gözel biçiminin yapısı açık değildir. Gökse- > göğse- fiili ile ilgili olduğu düşünülebilir.

Benzer sözcükler

gelişigüzel, güzel sanatlar, güzelavrat otu, güzelce, güzelcene, güzelim, güzellemek, güzelleme, güzelleşmek, güzellik, saksı güzeli


25.11.2019
güzergâh

Farsça guḏargāh گذرگاه z "geçiş yeri, geçit, yol" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça guḏaştan, guḏar- گذشتن, گذر z "geçmek" fiilinden türetilmiştir. Bu sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen vidaştan veya vidartan fiilinden evrilmiştir. Orta Farsça fiil Proto-İranca (Ana-İranca) ? sözcüğünden evrilmiştir.

güzide

Farsça guzīde گزيده z "seçilmiş, seçkin" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça guzīdan, guzīn گزيدن, گزين z "seçmek" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır. Bu sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen vizīdan fiilinden evrilmiştir.

ha

"uyarı, sorgu, olumlama, teşvik vs. ünlemi" ünlemdir.

hab

Farsça χʷāb خواب z "uyku" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Avesta (Zend) dilinde aynı anlama gelen χʷafna sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *swép-no-s biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *swep- "uyumak" kökünden türetilmiştir.

hababam

Türkiye Türkçesi ha babam de babam "zorlayarak ve ricayla iş yaptırmayı ifade eden deyim" deyiminden evrilmiştir.