fitil

fiş

Fransızca fiche "1. etiket, pusula, 2. elektrik fişi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca ficher "saplamak, sabitlemek" fiilinin fiilden türetilmiş isimidir. Bu sözcük Latince figere, fix- "tutturmak, sabitlemek" fiilinden alıntıdır.

fişek

Farsça fişān فشان z "saçma, saçan" sözcüğünden türetilmiştir. Farsça sözcük Farsça fişāndan veya afşāndan فشاندن/أفشاندن z "saçmak, serpmek" fiilinden türetilmiştir. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde aynı anlama gelen fşāna- sözcüğü ile eş kökenlidir.

fiştek

Bu sözcüğün kökeni belirsizdir.

fit1

İngilizce fit "1. uyum, uyma (isim), 2. uygun, bedenen zinde (sıfat)" sözcüğünden alıntıdır.

fit2

İngilizce feet "bir uzunluk birimi, kadem" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce foot "1. ayak, 2. 31 cm eşdeğeri bir uzunluk birimi" sözcüğünün çoğuludur. Bu sözcük Germence yazılı örneği bulunmayan *fōt- "ayak" biçiminden evrilmiştir. Germence biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *pṓds biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *ped- kökünden türetilmiştir.

fitil
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Aşık Paşa, Garib-name, 1330]
bu fetīle cismini dāim dutar / ḳandil içinde anı ḳāim dutar [ Meninski, Thesaurus, 1680]
fetīl vul. fitil burnundan fitil fitil gelmek [ Şemseddin Sami, Kamus-ı Türki, 1900]
fetil: Zebanzedi fe'nin kesriyledir [i ile fitil]. (...) Burnundan fitil fitil gelmek. fitil gibi "çok sarhoş" [ Akşam - gazete, 1931]
fitil gibi sarhoş çamur mu çamur, burnunun ucunu görmiyor herif

Köken

Arapça ftl kökünden gelen fatīl veya fatīla(t) فتيل z "burma ip, kandil fitili" sözcüğünden alıntıdır. (NOT: Arapça sözcük Arapça fatala فتل z "burdu, ip ördü" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır. ) Bu sözcük Aramice/Süryanice pāthīl, pəthīlā פתיל z "burma ip, kandil fitili" sözcüğünden alıntıdır. Aramice/Süryanice sözcük Akatça patālu "burma, ip örme" sözcüğü ile eş kökenlidir.

Ek açıklama

Sami dillerinde ortak olan sözcüğün nihai kökü belki Eski Mısır dilinde ptr "ip" biçimine dayanır. Klein 537.


15.02.2020
fiting

İngilizce fittings "boru tesisatı ara birimleri" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce fit "uymak, uydurmak" fiilinden +ing ekiyle türetilmiştir.

fitne

Arapça ftn kökünden gelen fitna(t) فِتنة z "1. ateşle yakma, 2. sınama, sınav, fikir ayrılığı ve kargaşa, yoldan çıkma, iç savaş" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça fatana فَتَنَ z "yaktı, ateşe attı" fiilinin fiˁla(t) vezninde ismi merresidir.

fitness

İngilizce fitness "bedensel zindelik" sözcüğünden alıntıdır.

fitoloji

Fransızca phytologie "bitki bilimi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca phytón φυτόν z "bitki" sözcüğünden türetilmiştir.

fitre

Arapça fṭr kökünden gelen fiṭra(t) فطرة z "1. fıtrat, yaratılış, doğa, 2. oruç açma, iftar, 3. Ramazan'da iftar dolayısıyla verilen sadaka" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça faṭara فطر z "yardı, oruç açtı" fiilinin fiˁla(t) vezninde ismi merresidir.