fişek

fistan

Arapça fst kökünden gelen fustān فستان z "bir tür kalın pamuklu kumaş" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice piştān פִּשְׁתָן z "keten" sözcüğünden alıntıdır. (Kaynak: Jastrow, Dict. of the Targumim, Talmud Bavli etc. sf. 1249.) Bu sözcük İbranice aynı anlama gelen peşet פשת z sözcüğü ile eş kökenlidir. İbranice sözcük Akatça aynı anlama gelen piştu sözcüğü ile eş kökenlidir.

fisto

Fransızca feston "kenar süsü, özellikle çiçeklerden yapılan yarım-daire şeklinde çelenk" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İtalyanca festone "bayramlık (süs, giysi)" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük İtalyanca festa "bayram, festival" sözcüğünden +on ekiyle türetilmiştir.

fistül

Fransızca fistule "tıpta akıntılı kanal" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince fistula "boru, tüp" sözcüğünden alıntıdır.

fisür

Fransızca ve İngilizce fissure "yarılma, yarık" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen fissura sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince findere "yarmak, dilmek" fiilinden +(t)ura ekiyle türetilmiştir. Latince fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *bʰinéd- biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *bʰei̯d- "yarmak, ısırmak" kökünden türetilmiştir.

fiş

Fransızca fiche "1. etiket, pusula, 2. elektrik fişi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca ficher "saplamak, sabitlemek" fiilinin fiilden türetilmiş isimidir. Bu sözcük Latince figere, fix- "tutturmak, sabitlemek" fiilinden alıntıdır.

fişek
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"havai fişek" [ Selanikli Mustafa Ef., Tarih-i Selanikî, 1600]
yemīn u şimālinden [sağ ve soldan] gūnā gūn fişekler atılır "... tüfek mermisi" [ Evliya Çelebi, Seyahatname, 1665]
tüfenglere seyisχāneler üzre fişeng bağlayarak (...) sıbyānlar ve tāze civānlar alup hevāyī fişeklik ve deli fişeklik iderler

Köken

Farsça fişān فشان z "saçma, saçan" sözcüğünden türetilmiştir. Farsça sözcük Farsça fişāndan veya afşāndan فشاندن/أفشاندن z "saçmak, serpmek" fiilinden türetilmiştir. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde aynı anlama gelen fşāna- sözcüğü ile eş kökenlidir.

Ek açıklama

Farsça fiilden Türkçede üretilmiş bir kelime olsa gerekir. Farsça fişang (aynı anlamda) Steingass'a göre Türkçeden alıntıdır. • +ek/+eng takısı açıklanmaya muhtaçtır.

Benzer sözcükler

delifişek, fişeklemek, fişeklik, havai fişek


05.09.2017
fiştek

Bu sözcüğün kökeni belirsizdir.

fit1

İngilizce fit "1. uyum, uyma (isim), 2. uygun, bedenen zinde (sıfat)" sözcüğünden alıntıdır.

fit2

İngilizce feet "bir uzunluk birimi, kadem" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce foot "1. ayak, 2. 31 cm eşdeğeri bir uzunluk birimi" sözcüğünün çoğuludur. Bu sözcük Germence yazılı örneği bulunmayan *fōt- "ayak" biçiminden evrilmiştir. Germence biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *pṓds biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *ped- kökünden türetilmiştir.

fitil

Arapça ftl kökünden gelen fatīl veya fatīla(t) فتيل z "burma ip, kandil fitili" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice aynı anlama gelen pāthīl, pəthīlā פתיל z sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Akatça patālu "burmak, ip örmek" fiili ile eş kökenlidir.

fiting

İngilizce fittings "boru tesisatı ara birimleri" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce fit "uymak, uydurmak" fiilinden +ing ekiyle türetilmiştir.