fırtına

fırın

Arapça frn kökünden gelen furn فرن z "ekmek veya yemek fırını" sözcüğünden alıntıdır. (NOT: Arapça sözcük Orta Yunanca aynı anlama gelen foûrnos φοῦρνος z sözcüğünden alıntıdır. (Kaynak: Du Cange, Glossarium Mediae et Infimae Graecitatis sf. 2:1698) ) Bu sözcük Latince aynı anlama gelen fornus veya furnus sözcüğünden alıntıdır. (Kaynak: Ernout & Meillet, Dict. etym. de la langue latine sf. 441) Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *gʷʰr̥-nó-s biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *gʷʰer- "(ateş veya közle) ısıtmak" kökünden türetilmiştir.

fırka

Arapça frḳ kökünden gelen firḳa(t) فرقة z "ayrışan insan grubu, bölük, hizip, fraksiyon" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça faraḳa فَرَقَ z "ayırdı" fiilinin fiˁla(t) vezninde ismi merresidir.

fırkateyn

İtalyanca fregatone "bahriyede fregata'dan büyük bir tür gemi" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük İtalyanca fregata "bir tür üç direkli ve hızlı savaş gemisi, firkete" sözcüğünün büyütme halidir.

fırla|mak

pır veya fır "uçma veya seğirtme sesi" ses yansımalı sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +lA- ekiyle türetilmiştir.

fırsat

Arapça frṣ kökünden gelen furṣa(t) فرصة z "bir işin yapılacağı aralık, vesile, şans" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice prṣ kökünden gelen pirṣā פִּרְצָה z "delik, gedik (özellikle surda)" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Aramice/Süryanice pəraṣ פרצ z "delme, gedik açma" fiilinden türetilmiştir.

fırtına
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"denizde şiddetli hava" [ Piri Reis, Kitab-ı Bahriye, 1521]
fortuna-yile kıble cānibine gitdükden soŋra (...) bu faṣıl keştībān ˁibāretince [denizci deyimiyle] fortunanuŋ beyānındadır [ Meninski, Thesaurus, 1680]
fortuna: Tempestus maris. (...) fortunalü deŋiz.

Köken

Yeni Yunanca fortúna φορτούνα z "denizde şiddetli hava" sözcüğünden alıntıdır. (Kaynak: Kahane & Tietze, The Lingua Franca in the Levant sf. §305) Yunanca sözcük İtalyanca ve Latince fortuna "kader, kısmet, kaza" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *bʰr̥-tew-no- "«(günün) getirdiği»" biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *bʰer-¹ "taşımak, getirmek" kökünden türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için fertilite maddesine bakınız.

Ek açıklama

Kahane & Tietze §305 İtalyancadan direkt alıntı üzerinde durur; oysa ▪ Du Cange, Glossarium Mediae et Infimae Graecitatis sf. 2:1691 geç Bizans dönemine ait çok sayıda Yunanca örnek verir. Anlam kayması Yunancada oluşmuştur. • Karş. Fransızca ve İngilizce fortune "kaza, kader".


09.07.2018
fıs

"alçak volümle konuşma sesi" Ses yansımalı sözcüktür.

fısk

Arapça fsḳ kökünden gelen fisḳ فسق z "suç, ahlaksızlık" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça fasaḳa فَسَقَ z "suç işledi" fiilinin fiˁl vezninde masdarıdır. Bu sözcük Aramice/Süryanice psḳ kökünden gelen pəsaḳh פְּסַק z "1. kesme, yarma, 2. yargılama" sözcüğü ile eş kökenlidir.

fıskiye

fıs veya fış "su püskürme sesi" ses yansımalı sözcüğünden +īya(t)1 ekiyle türetilmiştir.

fıstık

Arapça fustuḳ فستق z "fıstık" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen pistak sözcüğünden alıntıdır.

fış

"su püskürme sesi, ipek kumaş sesi" Ses yansımalı sözcüktür.