fırıldak

fıkra

Arapça fḳr kökünden gelen fiḳra(t) فقرة z "1. omur, vertebra, 2. kasidenin baş beyti" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça faḳara فقر z "oydu, çukur açtı" fiilinin fiˁla(t) vezninde ismi merresidir.

fıldır

"hız ve telaşla dönme sesi" Ses yansımalı sözcüktür.

fındık

Arapça bunduḳ veya funduḳ بندق/فندق z "fındık" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Eski Yunanca pontikón kárion ποντικόν (κάριον) z "«Karadeniz cevizi», fındık" deyiminden alıntıdır. (Kaynak: Liddell & Scott, A Greek-English Lexicon sf. 1448.) Bu sözcük Eski Yunanca póntos πόντος z "deniz, özellikle Karadeniz" sözcüğünden türetilmiştir.

fır

"yel sesi, dönme sesi" Ses yansımalı sözcüktür.

fırça

Yeni Yunanca vrútsa veya vúrtsa βούρτσα z "fırça" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Geç Latince bruscia "sert ve dikenli çalılık, fırça" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince bruscus "funda çalısı" sözcüğünden türetilmiştir. Latince sözcük Kelt dillerinde bir sözcükten alıntıdır.

fırıldak
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Türkiye Türkçesi: fırılak "rüzgâr gülü" [ Asım Ef., Burhan-ı Katı terc., 1797]
Bad-efrah: çocuklara müteallik oyuncaktır (...) bir müdevver gön paresinin ortasına ve iki tarafına ip takıp iki eliyle iki canibe çektikçe o gön paresi süratle dönerek sada verir; pırpır, pırlagac, fırfıri ve fırılak dahi denir. Türkiye Türkçesi: "... entrika" [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
fırıldak: Ferfere, firfirik, rüzgârda dönen tüylü tekerlecik. fırıldağı çevirmek: Desise etmek.

Köken

fırıl "dönme sesi" ses yansımalı sözcüğünden türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için fır maddesine bakınız.


14.09.2017
fırın

Arapça frn kökünden gelen furn فرن z "ekmek veya yemek fırını" sözcüğünden alıntıdır. (NOT: Arapça sözcük Orta Yunanca aynı anlama gelen foûrnos φοῦρνος z sözcüğünden alıntıdır. (Kaynak: Du Cange, Glossarium Mediae et Infimae Graecitatis sf. 2:1698) ) Bu sözcük Latince aynı anlama gelen fornus veya furnus sözcüğünden alıntıdır. (Kaynak: Ernout & Meillet, Dict. etym. de la langue latine sf. 441) Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *gʷʰr̥-nó-s biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *gʷʰer- "(ateş veya közle) ısıtmak" kökünden türetilmiştir.

fırka

Arapça frḳ kökünden gelen firḳa(t) فرقة z "ayrışan insan grubu, bölük, hizip, fraksiyon" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça faraḳa فَرَقَ z "ayırdı" fiilinin fiˁla(t) vezninde ismi merresidir.

fırkateyn

İtalyanca fregatone "bahriyede fregata'dan büyük bir tür gemi" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük İtalyanca fregata "bir tür üç direkli ve hızlı savaş gemisi, firkete" sözcüğünün büyütme halidir.

fırla|mak

pır veya fır "uçma veya seğirtme sesi" ses yansımalı sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +lA- ekiyle türetilmiştir.

fırsat

Arapça frṣ kökünden gelen furṣa(t) فرصة z "bir işin yapılacağı aralık, vesile, şans" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice prṣ kökünden gelen pirṣā פִּרְצָה z "delik, gedik (özellikle surda)" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Aramice/Süryanice pəraṣ פרצ z "delme, gedik açma" fiilinden türetilmiştir.