esri|mek

espresso

İngilizce espresso "İtalyan usulü buharla damıtılmış kahve" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İtalyanca espresso "preslenmiş, baskıyla suyu süzülmüş, bu suretle yapılan kahve" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince aynı anlama gelen expressus sözcüğünden evrilmiştir. Latince sözcük Latince premere, press- "basmak, sıkmak" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır.

espri

Fransızca esprit "1. ruh, 2. zekâ, nükte" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince spiritus "soluk, ruh" sözcüğünden evrilmiştir.

esrar

Arapça srr kökünden gelen asrār أسرار z "gizlenen şeyler, sırlar" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça sirr سرّ z sözcüğünün afˁāl vezninde çoğuludur.

esrarengiz

Arapça asrār "sırlar" ve Farsça angīz "tahrik eden" sözcüklerinin bileşiğidir.

esre

Arapça ksr kökünden gelen kasra(t) كسرة z "1. kesik, kırık, 2. yazıda /i/ sesini belirten hareke" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça kasara كسر z "kesti, kırdı" fiilinin faˁla(t) vezninde ismi merresidir.

esri|mek
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Kutadgu Bilig, 1069]
neçe kılmaġu ış esürse kalur [yapılası nice iş sarhoş ise kalır] Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
süçig anı esürtti [şarap onu sarhoş etti] (...) esrük [sarhoş] Türkiye Türkçesi: [ Şeyyad Hamza, Dastan-ı Yusuf terc., 1348 yılından önce]
hayrān oldı es.rdi اسردى anı göre Türkiye Türkçesi: [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
esrimek اسرمك, [geniş zamanı] esrir: Sarhoş olmak, mestlik etmek. Kızgınlıktan delirmek, azmak. (...) esrik deve: Kudurmuş, köpürmüş.

Köken

Eski Türkçe esür- "sarhoş olmak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe es- "esmek? germek?" fiilinden Eski Türkçe +(g)Ur- ekiyle türetilmi olabilir; ancak bu kesin değildir.

Daha fazla bilgi için es- maddesine bakınız.

Ek açıklama

TTü doğal evrimi esir- olması gerekirken, belki esrir geniş zaman biçiminin etkisiyle esri-benimsenmiştir.

Benzer sözcükler

esrik, esriklik, esrime


13.12.2015
essah

Arapça ṣḥḥ kökünden gelen aṣ-ṣāḥḥ الصاحّ z "sahici, doğru (the truth)" sözcüğünden alıntıdır.

estağfurullah

Arapça astaġfiru-llāhi أستغفرالله z "Allah'tan merhamet dilerim (özür dileme deyimi)" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ġfr kökünden gelen astaġfara إستغفر z "merhamet diledi" fiilinden türetilmiştir.

estamp

Fransızca estampe "1. ıstampa, mühür, 2. oyma tahta veya bakır baskıyla elde edilen resim" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İtalyanca stampa sözcüğünden alıntıdır.

estarabim

Bu sözcüğün kökeni belirsizdir.

estek köstek

Bu sözcüğün kökeni belirsizdir.