doğan

dogma

Fransızca dogme "katı katıya bağlı olunan öğreti" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca dógma δόγμα z "öğreti, mezhep" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca dékomai δέκομαι z "almak, kabul etmek" fiilinden +ma(t) ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *deḱ- "almak, kabul etmek, öğrenmek" kökünden türetilmiştir.

doğ|mak

Eski Türkçe toġ- veya tuġ- "1. yükselmek, çıkmak, 2. (güneş, yavru) doğmak" fiilinden evrilmiştir.

doğa

Türkiye Türkçesi doğ- fiilinden Yeni Türkçe +A ekiyle türetilmiştir.

doğaç

Türkiye Türkçesi doğ- fiilinden Yeni Türkçe +(g)Aç ekiyle türetilmiştir.

doğal

Yeni Türkçe doğa sözcüğünden Yeni Türkçe +Al ekiyle türetilmiştir.

doğan
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Irk Bitig, 900 yılından önce]
toġan kuş tabışġan kapmiş [doğan kuşu tavşan tutmuş] Kıpçakça: [ anon., Kitab-ı Mecmu-ı Tercüman-ı Türkî, 1343]
toğan: al-cārih [yırtıcı kuş]

Köken

Eski Türkçe toġan veya tuġan kuş "yırtıcı kuş veya bir tür yırtıcı kuş" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe toġ- veya tuġ- "yükselmek" fiilinden türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için doğ- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Çeşitli Türk dillerinde "doğan" veya "bir tür doğan, şahbaz" anlamında toyğun ve toğrul/tuğrul görülür.


07.10.2019
doğra|mak

Eski Türkçe toġra- "dilim dilim kesmek, parçalamak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe toġru "bıçak ağzı" sözcüğünden Eski Türkçe +(g)A- ekiyle türetilmiştir.

doğru

Eski Türkçe toġru veya toġuru "geçerek, boyunca" sözcüğünden evrilmiştir. (NOT: Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe toġur- "(karşıya, öteye) geçmek, yönelmek" fiili ile eş kökenlidir. (Kaynak: OTWF II.730) ) Bu sözcük Eski Türkçe toġ- "?" fiilinden Eski Türkçe +(g)ArU- ekiyle türetilmiştir. (Kaynak: OTWF II.723)

doğrul|mak

Türkiye Türkçesi doğru sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +Il- ekiyle türetilmiştir.

doğu

Eski Türkçe toġu veya toġsuġ "doğum, özellikle gün doğumu" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe toġ- fiilinden Eski Türkçe +I(g) ekiyle türetilmiştir.

dok

İngilizce dock "gemi yatağı" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Holandaca aynı anlama gelen docke sözcüğü ile eş kökenlidir.