doğ|mak

doberman

Almanca ve İngilizce doberman pinscher "bir köpek cinsi" sözcüğünden alıntıdır. Almanca sözcük Karl Friedrich Louis Dobermann "Alman köpek yetiştiricisi (1834-1894)" özel adından türetilmiştir.

dobra

Bulgarca ve Sırpça dobar, dobro добро z "iyi, güzel" sözcüğünden alıntıdır.

doçent

Almanca Dozent "üniversitede öğretim görevlisi" sözcüğünden alıntıdır. Almanca sözcük Latince docens, docent- "öğreten" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince docere "öğretmek" fiilinden +ent° ekiyle türetilmiştir.

dodekafoni

Fransızca dodécaphonie veya İngilizce dodecaphony "müzikte oniki sesli sistem" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1923 Arnold Schönberg, Avust. besteci.) Bu sözcük Eski Yunanca dódeka "oniki" sözcüğünden türetilmiştir.

dogma

Fransızca dogme "katı katıya bağlı olunan öğreti" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca dógma δόγμα z "öğreti, mezhep" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca dékomai δέκομαι z "almak, kabul etmek" fiilinden +ma(t) ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *deḱ- "almak, kabul etmek, öğrenmek" kökünden türetilmiştir.

doğ|mak
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Uygurca İyi ve Kötü Prens Öyküsü, 1000 yılından önce]
toġa ezük sözlemez men [doğduğumdan beri yalan söylemem ben] Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
toġ toġdı [toz yükseldi] (...) kün tuġdı [güneş doğdu], oġul tuġdı [yavru doğdu] Kıpçakça: [ Ebu Hayyan, Kitabu'l-İdrak, 1312]
doğdı [[aslı dodu olup, ayrıca toğdı da denir. Çocuk doğmasına denildiği gibi, ay ve güneşin tuluuna da denir.]]

Köken

Eski Türkçe toġ- veya tuġ- "1. yükselmek, çıkmak, 2. (güneş, yavru) doğmak" fiilinden evrilmiştir.

Ek açıklama

Anlam evrimi muhtemelen "yükselmek" > "gün doğmak" > "yavru doğmak" şeklindedir. Kaşgarî'nin vurguladığı toğ-/tuğ- ayrımının izine başka kaynaklarda rastlanmaz.

Benzer sözcükler

doğum, doğumhane, doğurmak, doğurgan, doğuş

Bu maddeye gönderenler

doğa (doğal), doğaç, doğan, doğu, doruk, toz1 (toz-)


27.07.2015
doğa

Türkiye Türkçesi doğ- fiilinden Yeni Türkçe +A ekiyle türetilmiştir.

doğaç

Türkiye Türkçesi doğ- fiilinden Yeni Türkçe +(g)Aç ekiyle türetilmiştir.

doğal

Yeni Türkçe doğa sözcüğünden Yeni Türkçe +Al ekiyle türetilmiştir.

doğan

Eski Türkçe toġan veya tuġan kuş "yırtıcı kuş veya bir tür yırtıcı kuş" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe toġ- veya tuġ- "yükselmek" fiilinden türetilmiştir.

doğra|mak

Eski Türkçe toġra- "dilim dilim kesmek, parçalamak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe toġru "bıçak ağzı" sözcüğünden Eski Türkçe +(g)A- ekiyle türetilmiştir.