diyalektik

diyagonal

Fransızca diagonal "köşegen, çapraz" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen diagonalis sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca diagónios διαγόνιος z "köşeden köşeye, köşegen" sözcüğünden +al° ekiyle türetilmiştir. Yunanca sözcük Eski Yunanca goný γονύ z "köşe" sözcüğünden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyagram

Fransızca diagramme "şematik çizim, taslak" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen diágramma διάγραμμα z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca diagráphō διαγράφω z "üstünü çizmek, kaba taslak çizmek" fiilinden +ma(t) ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca gráphō γράφω z fiilinden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyakoz

Yeni Yunanca diákos veya diákonos διάκος/διάκονος z "papaz çırağı" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca diákonos διάκονος z "hizmetkâr, uşak, ulak" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca diakonéō διακονέω z "hizmet etmek" fiili ile eş kökenlidir.

diyakronik

Fransızca diachronique "zaman içinde gelişen, statik olmayan" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen diaχronikós διαχρονικός z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca χrónos χρόνος z "zaman" sözcüğünden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyalekt

Fransızca dialecte "lehçe" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca diálektos διάλεκτος z "lehçe, ağız, özellikle taşra ağzı" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca dialégō διαλέγω z "«farklı söylemek», taşra ağzı konuşmak" fiilinden türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca légō λέγω2 z "söylemek" fiilinden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyalektik
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Cumhuriyet - gazete, 1932]
Demek ki meselenin 'tavuk mu yumurtadan çıktı, yumurta mı tavuktan?' gibi adi bir diyalektik oyununa (...)

Köken

Fransızca dialectique "tez ve antitezle akıl yürütme yöntemi, münazara" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen dialektikḗ téχnē διαλεκτική (τεχνη) z deyiminden alıntıdır. (İlk kullanımı: Elea'lı Zeno, Yun filozof (MÖ y. 490-y. 430).) Bu sözcük Eski Yunanca dialégō διαλέγω z "karşılıklı söylemek, münazara etmek" fiilinden +ik° ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca légō, log- λέγω2, λογ- z "söylemek" fiilinden dia+ önekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için diyalog maddesine bakınız.


20.03.2015
diyaliz

Fransızca dialyse, dialyt- "ayrıştırma" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca diálysis διάλυσις z "içinden geçerek ayrışma" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca lúō λύω z "çözmek" fiilinden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyalog

Fransızca dialogue "karşılıklı konuşma, diyalog" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca diálogos διάλογος z "söyleşme, karşılıklı konuşma" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca lógos λόγος z "söz, konuşma" sözcüğünden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyanet

Arapça dyn kökünden gelen diyāna(t) دِيَانة z "dindarlık" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dīn دين z sözcüğünün fiˁāla(t) vezninde masdarıdır.

diyapazon

Fransızca diapason "1. bir çalgının seslendirebileceği tüm tınıların dizisi, 2. tını kontrol aracı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca dia pasōn χordōn δια πασων (χορδων) z "baştan başa tüm perdeler" deyiminden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca pâs, pan πᾶς, παν(τ)- z "tüm" sözcüğünden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyar

Arapça dwr kökünden gelen diyār ديار z "1. evler, obalar, 2. bir aşiretin sahip olduğu ülke, memleket" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dār دار z "ev, oba" sözcüğünün fiˁāl vezninde çoğuludur.