dirgen

direksiyon

Fransızca volant de direction "yönlendirme tekeri" deyiminden alıntıdır. Fransızca deyim Fransızca direction "yön, yönelme, yönetme" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Latince directio sözcüğünden alıntıdır. Latince sözcük Latince dirigere "yöneltmek, yönlendirmek, düzeltmek" fiilinden +()tion ekiyle türetilmiştir.

direkt

Fransızca direct "düz, doğru" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince directus sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince dirigere "yöneltmek, yönlendirmek" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır. Latince fiil Latince regere, rect- "yöneltmek" fiilinden dis+ önekiyle türetilmiştir.

direktif

Fransızca directif "yönerge, yönlendirici" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince dirigere "yönetmek, yöneltmek" fiilinden +()tiv° ekiyle türetilmiştir.

direktör

Fransızca directeur "yönetici, yönetmen" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen director sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince dirigere "yönetmek" fiilinden +()tor ekiyle türetilmiştir.

direnç

Türkiye Türkçesi diren- fiilinden Yeni Türkçe +(In)ç ekiyle türetilmiştir.

dirgen
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Hinduşah b. Sançar, Sıhahu'l-Acem, 1469]
zaband [Fa.]: digren [ Evliya Çelebi, Seyahatname, 1683 yılından önce]
cāmuslara boyunduruk geçirüp çifte çifte sabana ve pulluğa koşup ellerinde nodul ve ügendire ve digren ve kerepe ve raga misillu āletlerle [ Meninski, Thesaurus, 1680]
digren: Furcinula [iki uçlu çatal].

Köken

Yeni Yunanca dikránion δικράνιον z "iki uçlu çatal" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca dikrânon δικρᾶνον z "iki boynuz, iki uçlu çatal" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca di- δι- z "iki" ve Eski Yunanca kránon κράνον z "boynuz" sözcüklerinin bileşiğidir.

Daha fazla bilgi için di+, kraniyum maddelerine bakınız.

Ek açıklama

Göçüşme belki dermek/dirmek fiilinden kontaminasyon gösterir.


27.01.2018
dirhem

Farsça dirham درهم z "1. küçük bir ağırlık birimi, 2. gümüş para birimi" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça drahm veya dram "gümüş para" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca draχmḗ δραχμή z "eski Atina gümüş para birimi" sözcüğünden alıntıdır.

diri

Eski Türkçe tirig "canlı, diri" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *tiri- "yaşamak, canlı olmak" biçiminden Eski Türkçe +I(g) ekiyle türetilmiştir.

diriğ

Farsça dirīġ دريغ z "1. esirgeme, sakınma, 2. yazık! (üzüntü ünlemi)" sözcüğünden alıntıdır.

diril|mek

Eski Türkçe tiril- "canlanmak, canlı olmak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe tirig "«dik duran», canlı, diri" fiilinden Eski Türkçe +Il- ekiyle türetilmi olabilir; ancak bu kesin değildir.

dirlik

Orta Türkçe tirlik "yaşam" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe tiril- "yaşamak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Uk ekiyle türetilmiştir.