dingil2

dinamo

Fransızca ve İngilizce ve Almanca dynamo sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Almanca dynamo­elektrische Maschine "gücü elektrik akımıa ve elektrik akımını güce çeviren motor" sözcüğünün kısaltmasıdır. (İlk kullanımı: 1867 Werner Siemens, Alm. mühendis (1816-92).) Bu sözcük Eski Yunanca dynámis δυνάμις z "güç" sözcüğünden türetilmiştir.

dinar

Arapça dnr kökünden gelen dīnār دينار z "altın para birimi" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice dīnār דינר z "altın veya gümüş Roma parası" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince denarius "on as değerinde gümüş Roma parası" sözcüğünden alıntıdır. Latince sözcük Latince deni "onar, onlu" sözcüğünden +ari° ekiyle türetilmiştir. Latince sözcük Latince decem "on" sözcüğünden türetilmiştir.

dinç

Orta Türkçe tınç veya tinç "dingin" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe tın- "nefeslenmek, dinmek, dinlenmek" fiilinden Türkiye Türkçesinde +(In)ç ekiyle türetilmiştir.

dindar

Farsça dīndār "dine bağlı olan kişi" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen dēndār sözcüğünden evrilmiştir.

dingil1

"gevşekçe sallanma ve yuvarlanma sesi" Ses yansımalı sözcüktür. Bu sözcük aynı anlama gelen dıngıl veya dıngır ses yansımalı sözcüğü ile eş kökenlidir.

dingil2
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Türkiye Türkçesi: "tekerlek aksı" [ Meninski, Thesaurus, 1680]
dingil دنكل: a. mihver. p. çarxe-tīr. Axis rotae.

Köken

Türkiye Türkçesi dingil "1. gevşekçe sallanma ve kımıldama sesi, 2. oynak şey" ses yansımalı sözcüğünden evrilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

Daha fazla bilgi için dingil1 maddesine bakınız.

Ek açıklama

Sözcük yapısı muğlaktır. Türk dillerinden alıntı olan Moğolca teŋelig (aynı anlamda), Macarca tengely (aynı anlamda) biçimleri nihai olarak belki Eski Türkçe teng "denk, terazi" sözcüğüyle ilişkiyi düşündürür.


06.11.2018
dingonun ahırı

Dingo "Walt Disney'in çizgi karakteri Goofy'nin Fransızca ve Türkçe adı" özel adından türetilmiştir. Bu sözcük İngilizce dingo "Avustralya'ya özgü vahşi köpek türü" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük bir Avustralya yerli dilinde aynı anlama gelen dingo sözcüğünden alıntıdır.

dinle|mek

Eski Türkçe tıŋla- "kulak vermek, dinlemek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe tınıġ "nefes, soluk" sözcüğünden Eski Türkçe +lA- ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe tın- "solumak" fiilinden Eski Türkçe +I(g) ekiyle türetilmiştir.

dinlen|mek

Eski Türkçe tın veya tıŋ "nefes, soluk" sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +lAn- ekiyle türetilmiştir.

dinozor

İngilizce dinosaur "tarihöncesinde yaşamış büyük sürüngen" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1841 Sir Richard Owen, İng. doğabilimci.) İngilizce sözcük Eski Yunanca deinós δεινός z "korkunç, müthiş" ve Eski Yunanca saûros σαῦρος z "kertenkele" sözcüklerinin bileşiğidir.

dionisyak

Fransızca dionysiaque veya İngilizce dionysiac "tanrı Dionysos'a ait, aklî olmayan, orjiastik" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca dionysiakós διονυσιακός z sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Diónysos Διόνυσος z "Eski Yunan'da sarhoşluk ve akıldışılık tanrısı" özel adından türetilmiştir. Bu sözcük Arkaik Yunanca diwo-nusos "Núsa tanrısı" sözcüğünden evrilmiştir.