dinç

din|mek

Eski Türkçe tın- "1. soluk almak, 2. dinmek, dinlenmek" fiilinden evrilmiştir.

dinamik

Fransızca dynamique "1. güce ilişkin, 2. güçlü, atak, canlı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca dynamikós δυναμικός z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca dýnamai δύναμαι z "edebilmek, gücü olmak" fiilinden +ik° ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *dewh₂- (*dew-) "yapmak, etmek, hayırlı olmak" biçiminden evrilmiştir.

dinamit

Dynamite "patlayıcı madde adı" ticari markasından alıntıdır. (İlk kullanımı: 1867 Alfred Nobel, İsv. sanayici.) Bu sözcük Eski Yunanca dynámis δυνάμις z "güç" sözcüğünden türetilmiştir.

dinamo

Fransızca ve İngilizce ve Almanca dynamo sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Almanca dynamo­elektrische Maschine "gücü elektrik akımıa ve elektrik akımını güce çeviren motor" sözcüğünün kısaltmasıdır. (İlk kullanımı: 1867 Werner Siemens, Alm. mühendis (1816-92).) Bu sözcük Eski Yunanca dynámis δυνάμις z "güç" sözcüğünden türetilmiştir.

dinar

Arapça dnr kökünden gelen dīnār دينار z "altın para birimi" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice dīnār דינר z "altın veya gümüş Roma parası" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince denarius "on as değerinde gümüş Roma parası" sözcüğünden alıntıdır. Latince sözcük Latince deni "onar, onlu" sözcüğünden +ari° ekiyle türetilmiştir. Latince sözcük Latince decem "on" sözcüğünden türetilmiştir.

dinç
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Kıpçakça: [ Codex Cumanicus, 1303]
mengu tinč [ebedi huzur] Kıpçakça: [ anon., et-Tuhfetu'z-Zekiyye fi'l-Lugati't-Türkiyye, 1400 yılından önce]
mustarīḥ [Ar.]: tiniş Türkiye Türkçesi: [ Mercimek Ahmed, Kâbusname terc., 1432]
kızuŋ rāḥat olur ve dinç geçer ve χātun bigi dirilir [yaşar]

Köken

Orta Türkçe tınç veya tinç "dingin" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe tın- "nefeslenmek, dinmek, dinlenmek" fiilinden Türkiye Türkçesinde +(In)ç ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için din- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Sonses /n/ etkisiyle /ş/ > /ç/ dönüşümü görülür.

Benzer sözcükler

dinçleşmek


28.12.2015
dindar

Farsça dīndār "dine bağlı olan kişi" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen dēndār sözcüğünden evrilmiştir.

dingil1

"gevşekçe sallanma ve yuvarlanma sesi" Ses yansımalı sözcüktür. Bu sözcük aynı anlama gelen dıngıl veya dıngır ses yansımalı sözcüğü ile eş kökenlidir.

dingil2

Türkiye Türkçesi dingil "1. gevşekçe sallanma ve kımıldama sesi, 2. oynak şey" ses yansımalı sözcüğünden evrilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

dingonun ahırı

Dingo "Walt Disney'in çizgi karakteri Goofy'nin Fransızca ve Türkçe adı" özel adından türetilmiştir. Bu sözcük İngilizce dingo "Avustralya'ya özgü vahşi köpek türü" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük bir Avustralya yerli dilinde aynı anlama gelen dingo sözcüğünden alıntıdır.

dinle|mek

Eski Türkçe tıŋla- "kulak vermek, dinlemek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe tınıġ "nefes, soluk" sözcüğünden Eski Türkçe +lA- ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe tın- "solumak" fiilinden Eski Türkçe +I(g) ekiyle türetilmiştir.