dikta

dikit

Türkiye Türkçesi dik- fiilinden Yeni Türkçe +Ut ekiyle türetilmiştir.

dikiz

Roma dilinde (Çingenece) dikés "bak!" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Roma dilinde (Çingenece) dikáva "bakmak" fiilinden türetilmiştir.

dikkat

Arapça dḳḳ kökünden gelen diḳḳa(t) دقّة z "incelik, ince olma, rafine olma, detaylı olma, kılı kırk yarma, ince eleyip sık dokuma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça daḳḳa دَقَّ z "ufaladı, inceltti" fiilinin fiˁla(t) vezninde masdarıdır.

dikotomi

İngilizce dichotomy "mantıkta birbirini dışlayan iki seçenek, ikilem" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Eski Yunanca diχotomía διχοτοµία z "ikiye bölme" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca diχḗ διχή z "ikiye, ikişer" ve Eski Yunanca témnō, tom- τέμνω, τομ- z "kesmek" sözcüklerinin bileşiğidir.

diksiyon

Fransızca diction "söyleyiş biçimi, ifade" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen dictio sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince dicere "söylemek" fiilinden +(t)ion ekiyle türetilmiştir.

dikta
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ TDK, Türkçe Sözlük, 2. Baskı, 1955]
dikta: Kayıtsız şartsız yerine getirilmesi gereken buyruk.

Köken

Fransızca diktat "buyrultu, zorla kabul ettirilen görüş" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Almanca aynı anlama gelen Diktat sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince dictatum "bildiri, buyrultu" sözcüğünden evrilmiştir. Latince sözcük Latince dictare "bildirmek" fiilinden +()t° ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için dikte maddesine bakınız.

Ek açıklama

Türkçe kullanımı Fransızca dictature "diktatörlük" kelimesinden etkilenmiştir.


29.09.2017
diktafon

Dictaphone "ses kayıt cihazı markası" ticari markasından alıntıdır. (İlk kullanımı: 1907 Columbia Phonograph Co., ABD.) Bu sözcük İngilizce dictation microphone "dikte etme mikrofonu" deyiminden türetilmiştir.

diktatör

Fransızca dictateur "1. demokrasilerde geçici bir süre için olağanüstü yetkilerle donatılan yönetici, 2. her türlü zorba yönetici" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince dictator "Roma cumhuriyetinde belli süre için olağanüstü yetkilerle donatılan yönetici" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince dictare "bildirmek, buyurmak" fiilinden +(t)or ekiyle türetilmiştir.

dikte

Fransızca dicter "1. kelimeleri tane tane söyleyerek yazdırmak, 2. buyurmak" fiilinden alıntıdır. Fransızca fiil Latince dictare "bildirmek, buyurmak" fiilinden alıntıdır. Bu sözcük Latince dicere, dict- "söylemek, belirtmek" fiilinin isimden türetilmiş fiilidir. Latince fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *dei̯ḱ- "işaret etmek, belirtmek, ad koymak" biçiminden evrilmiştir.

dil|mek

Eski Türkçe til- "şerit şeklinde kesmek, dilimlemek" fiilinden evrilmiştir.

dil1

Eski Türkçe tıl veya til "1. dil (organ ve işlev), 2. casus" sözcüğünden evrilmiştir.